عَنْ هِشَامِ بْنِ مُعَاذٍ قَالَ:
كُنْتُ جَلِيساً لِعُمَرَ بْنِ عَبْدِ الْعَزِيزِ حَيْثُ دَخَلَ الْمَدِينَةَ فَأَمَرَ مُنَادِيَهُ فَنَادَى مَنْ كَانَتْ لَهُ مَظْلِمَةٌ أَوْ ظُلَامَةٌ فَلْيَأْتِ الْبَابَ فَأَتَى مُحَمَّدُ بْنُ عَلِيٍّ ع يَعْنِي الْبَاقِرَ ع فَدَخَلَ إِلَيْهِ مَوْلَاهُ مُزَاحِمٌ فَقَالَ إِنَّ مُحَمَّدَ بْنَ عَلِيٍّ بِالْبَابِ فَقَالَ لَهُ أَدْخِلْهُ يَا مُزَاحِمُ قَالَ فَدَخَلَ وَ عُمَرُ يَمْسَحُ عَيْنَيْهِ مِنَ الدُّمُوعِ فَقَالَ لَهُ مُحَمَّدُ بْنُ عَلِيٍّ ع مَا أَبْكَاكَ يَا عُمَرُ فَقَالَ هِشَامٌ أَبْكَاهُ كَذَا وَ كَذَا يَا ابْنَ رَسُولِ اللَّهِ ص فَقَالَ مُحَمَّدُ بْنُ عَلِيٍّ ع يَا عُمَرُ إِنَّمَا الدُّنْيَا سُوقٌ مِنَ الْأَسْوَاقِ مِنْهَا خَرَجَ قَوْمٌ بِمَا يَنْفَعُهُمْ وَ مِنْهَا خَرَجُوا بِمَا يَضُرُّهُمْ وَ كَمْ مِنْ قَوْمٍ قَدْ ضَرَّهُمْ بِمِثْلِ الَّذِي أَصْبَحْنَا فِيهِ حَتَّى أَتَاهُمُ الْمَوْتُ فَاسْتَوْعَبُوا فَخَرَجُوا مِنَ الدُّنْيَا مَلُومِينَ لِمَا لَمْ يَأْخُذُوا لِمَا أَحَبُّوا مِنَ الْآخِرَةِ عُدَّةً وَ لَا مِمَّا كَرِهُوا جُنَّةً قَسَمَ مَا جَمَعُوا مَنْ لَا يَحْمَدُهُمْ وَ صَارُوا إِلَى مَنْ لَا يَعْذِرُهُمْ فَنَحْنُ وَ اللَّهِ مُحِقُّونَ أَنْ نَنْظُرَ إِلَى تِلْكَ الْأَعْمَالِ الَّتِي كُنَّا نَغْبِطُهُمْ بِهَا فَنُوَافِقَهُمْ وَ نَنْظُرَ إِلَى تِلْكَ الْأَعْمَالِ الَّتِي كُنَّا نَتَخَوَّفُ عَلَيْهِمْ مِنْهَا فَنَكُفَّ عَنْهَا فَاتَّقِ اللَّهَ وَ اجْعَلْ فِي قَلْبِكَ اثْنَتَيْنِ تَنْظُرُ الَّذِي تُحِبُّ أَنْ يَكُونَ مَعَكَ إِذَا قَدِمْتَ عَلَى رَبِّكَ فَقَدِّمْهُ بَيْنَ يَدَيْكَ وَ تَنْظُرُ الَّذِي تَكْرَهُهُ أَنْ يَكُونَ مَعَكَ إِذَا قَدِمْتَ عَلَى رَبِّكَ فَابْتَغِ بِهِ الْبَدَلَ‏ وَ لَا تَذْهَبَنَّ إِلَى سِلْعَةٍ قَدْ بَارَتْ عَلَى مَنْ كَانَ قَبْلَكَ تَرْجُو أَنْ تَجُوزَ عَنْكَ وَ اتَّقِ اللَّهَ يَا عُمَرُ وَ افْتَحِ الْأَبْوَابَ وَ سَهِّلِ الْحِجَابَ وَ انْصُرِ الْمَظْلُومَ وَ رُدَّ الْمَظَالِمَ ثُمَّ قَالَ ثَلَاثٌ مَنْ كُنَّ فِيهِ اسْتَكْمَلَ الْإِيمَانَ بِاللَّهِ فَجَثَا عُمَرُ عَلَى رُكْبَتَيْهِ وَ قَالَ إِيهِ يَا أَهْلَ بَيْتِ النُّبُوَّةِ فَقَالَ نَعَمْ يَا عُمَرُ مَنْ إِذَا رَضِيَ لَمْ يُدْخِلْهُ رِضَاهُ فِي الْبَاطِلِ وَ إِذَا غَضِبَ لَمْ يُخْرِجْهُ غَضَبُهُ مِنَ الْحَقِّ وَ مَنْ إِذَا قَدَرَ لَمْ يَتَنَاوَلْ مَا لَيْسَ لَهُ فَدَعَا عُمَرُ بِدَوَاةٍ فِي قِرْطَاسٍ وَ كَتَبَ بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ هَذَا مَا رَدَّ عُمَرُ بْنُ عَبْدِ الْعَزِيزِ ظُلَامَةَ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِيٍّ فَدَكَ.
…

هشام بن معاذ می‌گوید:
در مجلسی نزد عمر بن عبدالعزیز نشسته بودم، هنگامی که وارد مدینه شد.
او به منادی خود دستور داد ندا دهد:
«هر کس مظلمه یا حقی دارد که بر او ستم شده، به درِ قصر بیاید.»

در این هنگام محمد بن علی ـ یعنی امام باقر(ع) ـ آمد.
غلام عمر، مزاحم، نزد او رفت و گفت:
«محمد بن علی بر در است.»
عمر گفت:
«ای مزاحم، او را داخل کن.»

امام باقر(ع) وارد شد، در حالی که عمر اشک‌هایش را از چشمانش پاک می‌کرد.
امام فرمود:
«ای عمر، چه چیز تو را به گریه انداخته است؟»

هشام گفت:
«ای فرزند رسول خدا، فلان امور او را به گریه انداخته است.»

امام باقر(ع) فرمود:
«ای عمر، دنیا بازاری از بازارهاست.
گروهی از آن بیرون می‌روند در حالی که چیزی سودمند به دست آورده‌اند،
و گروهی از آن بیرون می‌روند در حالی که چیزی زیان‌آور با خود برده‌اند.

چه بسیار مردمانی که همین چیزهایی که امروز در دست ماست به آنان زیان رساند، تا آنکه مرگ به سراغشان آمد و همه چیزشان را فرا گرفت؛ پس از دنیا بیرون رفتند در حالی که سرزنش‌شده بودند:
نه برای آنچه از آخرت دوست می‌داشتند توشه‌ای برداشتند،
و نه از آنچه از آن بیم داشتند سپری فراهم کردند.

آنچه را گرد آورده بودند، کسانی تقسیم کردند که آنان را ستایش نمی‌کنند،
و خودشان به سوی کسی رفتند که عذرشان را نمی‌پذیرد.

پس به خدا سوگند سزاواریم که به آن کارهایی که مردم را به خاطرش خوشبخت می‌پنداشتیم نگاه کنیم و همان‌ها را انجام دهیم،
و نیز به آن کارهایی که از عاقبتش بر آنان می‌ترسیدیم بنگریم و از آن‌ها دوری کنیم.

پس از خدا پروا کن، ای عمر، و دو چیز را در دل خود قرار بده:
به آنچه دوست داری هنگام دیدار پروردگارت همراه تو باشد بنگر و آن را پیشاپیش برای خود بفرست؛
و به آنچه دوست نداری هنگام دیدار پروردگارت همراهت باشد نگاه کن و برای آن جایگزینی بجوی.

به سراغ کالایی نرو که برای کسانی که پیش از تو بودند کساد شده است، در حالی که گمان کنی برای تو سود خواهد داشت.

از خدا پروا کن ای عمر؛ درها را بگشا، حجاب‌ها را آسان کن، مظلوم را یاری بده و حقوقِ پایمال‌شده را بازگردان.»

سپس فرمود:
«سه چیز است که هر کس آن‌ها را داشته باشد، ایمانش به خدا کامل می‌شود.»

عمر بر زانو نشست و گفت: «بفرمایید، ای خاندان نبوت.»

امام فرمود:
«آری ای عمر:
کسی که وقتی خشنود می‌شود، خشنودی‌اش او را به باطل نکشاند؛
و هنگامی که خشمگین می‌شود، خشمش او را از حق بیرون نبرد؛
و هنگامی که قدرت می‌یابد، دست به چیزی که حق او نیست دراز نکند.»

پس عمر کاغذ و دوات خواست و نوشت:
«بسم الله الرحمن الرحیم. این است آنچه عمر بن عبدالعزیز از مظلمه محمد بن علی بازگرداند: فدک.»