چه متنِ عظیمی؛ این عبارات واقعاً جانِ مطلب را از «حالِ قلب» به «هندسه‌ی آفرینش و تربیت» می‌برند.
«نور و ظلمت، لیل و نهار، تنگی و وسعت، و خزانه‌ی نور در جان انسان»:

—

#دلنوشته

از خزانه‌ی نور تا راهِ ظلمت

چه کسی گفته است ظلمت، پایانِ قصه است؟
چه کسی گفته است تنگی، یعنی بسته شدنِ همه‌ی راه‌ها؟
چه کسی گفته است غم، فقط غم است و در دلِ خود، هیچ «روح»ی پنهان ندارد؟

تو، ای خدایِ مهربان،
در همان ظلمتی که انسان را در آن آغاز کردی،
برای او «نور» قرار دادی؛
و در همان ضیقی که او را در خود فشرد،
برای او «سعه» گشودی؛
و در همان غمی که می‌توانست خفه‌اش کند،
برای او «روح» دمیدی:

«ثُمَّ جَعَلْتَ لَهَا فِي تِلْكَ الظُّلْمَةِ نُوراً،
وَ فِي ذَلِكَ الضِّيقِ سَعَةً،
وَ فِي ذَلِكَ الْغَمِّ رُوحاً»

این، فقط وصفِ آغازِ خلقتِ جسم نیست؛
شرحِ همه‌ی زندگیِ ماست.
ما بارها در ظلمت می‌افتیم،
و هر بار، اگر چشمِ دل باز باشد،
می‌بینیم که خدا در همان ظلمت، نوری پنهان کرده است.
ما بارها به ضیق می‌رسیم،
و بعد ناگهان می‌فهمیم که در دلِ همان تنگنا،
راهی به وسعتی تازه باز شده است.
ما بارها از غم می‌گذریم،
و اگر اهلِ تذکر باشیم،
می‌فهمیم که بعضی از روح‌بخش‌ترین نسیم‌های الهی،
از همان پنجره‌ای وارد شده‌اند که نامش غم بوده است.

پس شاید ظلمت، همیشه دشمنِ نور نیست؛
گاهی «ظرفِ ظهورِ نور» است.
و ضیق، همیشه نفیِ سعه نیست؛
گاهی «رحمِ وسعت» است.
و غم، همیشه خاموشیِ جان نیست؛
گاهی راهی است که روح از آن، دوباره به جان بازمی‌گردد.

تو بعد از این، بنده را رها نکردی؛
برای او از فضلِ خود، رزقی آماده کردی تا بر مشیتِ تو توان یابد؛
و باز او را تنها نگذاشتی،
بلکه او را «موعظه» کردی،
با «کتاب»ت،
با «حکمت»ت:

«ثُمَّ هَيَّأْتَ لَهَا مِنْ فَضْلِكَ رِزْقاً يُقَوِّيهِ عَلَى مَشِيئَتِكَ،
ثُمَّ وَعَظْتَهُ بِكِتَابِكَ وَ حِكْمَتِكَ»

چه تعبیر لطیفی.
یعنی انسان، فقط با نان زنده نیست؛
با «موعظه» هم زنده است.
فقط با غذا نیرو نمی‌گیرد؛
با «حکمت» هم قوّت می‌یابد.
فقط استخوان و عصب و خون ندارد؛
بلکه قلبی دارد که اگر وعظِ الهی به آن نرسد،
در همان فراخیِ ظاهر، تنگ می‌شود،
و در همان روشنیِ ظاهری، تاریک می‌گردد.

اینجاست که «لیل و نهار» دیگر فقط گردشِ افلاک نیست.
اینجاست که شب و روز،
درونِ جانِ ما هم برپا می‌شوند.
زیرا تو:

«ثُمَّ فَتَحْتَ خِزَانَةَ النُّورِ وَ طَرِيقَ الظُّلْمَةِ
فَكَانَا لَيْلًا وَ نَهَاراً يَخْتَلِفَانِ بِأَمْرِكَ»

چه شگفت است این تعبیر:
«خزانه‌ی نور»
و «طریقِ ظلمت».

نور، خزانه دارد؛
یعنی نور، چیزی بی‌ریشه و بی‌مبدأ نیست.
گنجینه‌ای دارد، منشئی دارد، بابی دارد، اذن و تقدیری دارد.
نور، هر وقت بخواهد نمی‌آید؛
هر وقت «تو» بخواهی می‌آید.
و ظلمت هم راه دارد؛
راهی که اگر انسان مراقب نباشد،
آرام‌آرام در آن می‌افتد،
بی‌آنکه اولِ راه بفهمد که این جاده، به تنگیِ جان ختم می‌شود.

شب و روز، پس فقط در آسمان نمی‌چرخند؛
در دلِ ما هم «یختلفان بأمرک».
گاه روزِ یقین در جان می‌دمد؛
گاه شبِ تردید فرو می‌افتد.
گاه نورِ رضا پنجره‌ها را باز می‌کند؛
گاه ظلمتِ اعتراض، هوای دل را سنگین می‌سازد.
گاه بسط می‌آید و انسان سبک می‌شود؛
گاه قبض می‌رسد و همه چیز در درون، جمع و فشرده می‌گردد.
اما هر دو، اگر انسان «له قلب» باشد،
از امرِ تو بیرون نیستند.

شاید رازِ رشد هم همین باشد:
همان‌گونه که از یک آب،
موجوداتی پدید آمدند که یکی حیاتش به آب بسته است و دیگری تابِ آب ندارد؛
و از یک خاک و یک آب،
میوه‌ها و گیاهانی روییدند با رنگ‌ها و طعم‌ها و بوهای گوناگون؛
همچنان انسان‌ها نیز در یک عالم، زیر یک آسمان، با یک کتاب،
نتایج متفاوتی پیدا می‌کنند.
یکی از موعظه، حیات می‌گیرد؛
دیگری از همان موعظه، عبور می‌کند.
یکی با قبض، بیدار می‌شود؛
دیگری با قبض، تلخ‌تر می‌گردد.
یکی در ظلمت، نور را پیدا می‌کند؛
دیگری حتی در روشنایی، راهش را گم می‌کند.

از یک آب،
«أعمى أعينٍ بصّرته»؛
چشمانِ نابینا را بینا کردی.
از همان مبدأ،
«أصمّ آذانٍ أسمعته»؛
گوش‌های ناشنوا را شنوا ساختی.
و از همان،
«ميّت أنفسٍ أحييته»؛
نفس‌های مرده را زنده کردی.

پس مگر نه اینکه هنوز هم همین سنت جاری است؟
مگر نه اینکه خدا هنوز هم می‌تواند در دلِ انسانی که سال‌ها از خودش بریده،
چشمی برای دیدن،
گوشی برای شنیدن،
و جانی برای زنده شدن بیافریند؟
مگر نه اینکه بعضی دل‌ها، سال‌ها مرده به نظر می‌رسند،
اما با یک کلمه،
با یک موعظه،
با یک تکانِ صادقانه،
دوباره جان می‌گیرند؟

«خَلَقْتَ ذَلِكَ بِكَلِمَةٍ وَاحِدَةٍ»

آری،
گاهی همه‌ی نجاتِ انسان در یک «کلمه» نهفته است.
یک کلمه که از کتابِ تو بر دلش می‌افتد.
یک کلمه که از زبانِ ولیّ تو در جانش می‌نشیند.
یک کلمه که پرده‌ی ضخیمِ عادت را می‌شکافد.
یک کلمه که شبِ طولانیِ درون را می‌درد.
و همان یک کلمه،
از مردگی، حیات می‌سازد.

عزیر علیه‌السلام وقتی به خلقت می‌نگرد،
فقط تنوعِ آفرینش را نمی‌بیند؛
«حکمتِ تفاوت‌ها» را می‌بیند.
می‌بیند که از خاکِ واحد و آبِ واحد،
این همه اختلاف در رنگ و بو و طعم برمی‌خیزد:
شیرین و ترش و تلخ،
خوشبو و بدبو،
زیبا و نازیبا.
و این فقط وصفِ گیاهان نیست؛
شرحِ احوالِ دل‌ها نیز هست.
دل‌ها هم از یک عالم روزی می‌خورند،
اما خروجی‌شان یکسان نیست.
در یکی، ذکر شیرین می‌شود؛
در دیگری، ملال.
در یکی، موعظه عطر می‌دهد؛
در دیگری، خشم.
در یکی، ابتلا به صبر می‌رسد؛
در دیگری، به شکایت.

و این‌همه، ما را به ترسِ مقدس وامی‌دارد:
اگر نور، خزانه دارد،
آیا دلِ من راهی به آن خزانه دارد؟
اگر ظلمت، طریق دارد،
نکند من بی‌خبر پا در آن گذاشته باشم؟
اگر شب و روز در دلِ من هم به امرِ خدا در رفت‌وآمدند،
من در کدام ساعتِ جان ایستاده‌ام؟
سپیده نزدیک است،
یا غروب؟
نور در حالِ ولوج است،
یا ظلمت در حالِ رخنه؟

ای خدایِ من،
تو ما را در ارحامِ مادرانمان ساختی،
در همان تنگی، برای ما نور قرار دادی،
در همان غم، روح دمیدی،
با رزقِ خود قوتمان دادی،
با کتاب و حکمتت موعظه‌مان کردی،
و با این‌همه، مرگ را هم بر ما مقدر ساختی تا بدانیم
این آمد و شدِ شب و روز،
این قبض و بسط،
این نور و ظلمت،
همه مقدمه‌ی بازگشت است، نه اقامت.

ما از تو می‌خواهیم
وقتی «خزانه‌ی نور» را می‌گشایی،
دلِ ما بیرونِ در نماند؛
و وقتی راهِ ظلمت گشوده می‌شود،
ما را از لغزیدن در آن نگاه داری.
به ما آن فهم را عطا کن که شب را فقط شب نبینیم،
بلکه بشناسیم کدام شب، آبستنِ فجر است؛
و آن بصیرت را بده که هر نوری را نور نپنداریم،
بلکه نوری را بخواهیم که از خزانه‌ی تو گشوده می‌شود.

زیرا در عالمی که
«لا يُرَى فِيهِ نُورٌ إِلَّا نُورُكَ»
نجات، فقط در این است که
دل، راهِ نورِ تو را یاد بگیرد.