The Light by the Roadside
Laqaṭ: The Gift That Finds You Before You Seek It
Sometimes divine guidance does not arrive through pursuit.
It does not announce itself with signs or certainty.
Sometimes, it simply appears—
quietly, unexpectedly,
like a child left by the roadside.
In the Qur’an, the word laqaṭ appears only twice,
yet it opens a vast spiritual horizon.
It speaks of something found without intention,
received without request,
lifted from the ground of life as though by chance—
Though nothing in God’s economy is accidental.
Yusuf was not searched for.
He was picked up from the depths of a well by passing travelers:
yaltaqiṭhu ba‘ḍu al-sayyārah.
They came seeking water,
and instead, light rose before them.
Musa was not awaited.
He was lifted from the flowing river by the household of Pharaoh:
faltaqaṭahu ālu Fir‘awn.
They reached for a floating chest,
unaware that they were holding the future undoing of their throne.
Both encounters share a single truth:
The greatest gifts of God often arrive before we know how to ask.
This is the mystery of laqaṭ.
A gift placed directly in one’s path.
A mercy that precedes merit.
A guidance that tests the heart not by effort,
But by response.
Not everyone who finds the light embraces it.
Some lift it only to bargain with it.
Some fear what it will expose.
Some, blinded by envy, attempt to diminish its worth.
And some—very few—recognize it for what it is
and give it a home within the heart.
True divine guidance often comes without ornament.
It may appear fragile, unfamiliar, even wounded.
Like a child abandoned,
it asks for protection, patience, and love—
not admiration.
This is why guidance is a trial.
Not because it is hidden,
but because it is offered openly.
Faith itself begins this way.
As Imam al-Baqir teaches,
the greatest gift—faith in God—
was granted to us without being asked for.
If belief was given freely,
Why should we doubt that forgiveness, mercy, and healing
will also arrive—often in forms we did not anticipate?
The radiant teacher, the awakening word,
the moment that unsettles the soul—
These are all forms of laqaṭ.
Unclaimed lights are placed deliberately along the road of one’s destiny.
The question is never whether the light appears.
It always does.
The question is this:
When the light lies before you,
Do you bend to lift it—
Or do you walk past,
telling yourself it was never meant to be yours?
روی دستِ امن
رزقی در کفِ اطمینان
جایی که پرنده مینشیند، نه میگریزد
نشستن بر اعتماد
دانههایی که جلوتر از پرواز چیده شده بودند
وقتی رزق، دست شد
پرندهای که فهمید این دست دام نیست
رزقِ پیش از پرواز
کفِ مهربانِ خدا
يَا مُبْتَدِئاً بِالنِّعَمِ؛ روایتِ یک نشستن
دلنوشته
پرندهای که فهمید این دست دام نیست
رزق است، رزقِ پیش از پرواز
يَا مُبْتَدِئاً بِالنِّعَمِ قَبْلَ اسْتِحْقَاقِهَا
من عادت داشتم
دانه را از زمین بردارم؛
از لابهلای برف،
از میان سنگریزهها،
با ترس،
با شتاب،
با نگاهی که هر لحظه منتظرِ فرار بود.
هیچوقت فکر نمیکردم
روزی رزق من در کفِ یک دست باشد.
دستی که
نه تله است،
نه دام،
نه تهدید.
اولش شک کردم…
گفتم:
نکند فریب است؟
نکند اگر نزدیک شوم،
بالهایم بلرزد؟
اما چیزی در این دست
با من حرف میزد.
نه با صدا؛
با آرامش.
انگار میگفت:
نترس…
من قبل از پروازِ تو آماده شدهام.
دانهها
مدتهاست اینجا منتظر تو هستند.
و من،
بیآنکه بفهمم چگونه،
بیآنکه حساب کنم،
بیآنکه دلیل بتراشم،
آمدم…
و نشستم.
نه روی شاخه،
نه روی زمین،
بلکه روی اعتماد.
و تازه آنجا فهمیدم
که بعضی رزقها
برای برداشتن نیست؛
برای نشستن است.
نشستم…
و دیدم دانهها
نه کماند،
نه عجله دارند.
دیدم این دست
عجله ندارد که من بروم.
دیدم ترسِ من
دلیلی نداشت.
آنوقت دلم گفت:
ای خدایی که
رزق را قبل از گرسنگی میرسانی…
ای خدایی که
دستِ مهربانت را
قبل از استحقاقِ من
سرِ راهم گذاشتی…
«يَا مُبْتَدِئاً بِالنِّعَمِ قَبْلَ اسْتِحْقَاقِهَا»
من نیامده بودم دنبال این دست.
من فقط پرواز میکردم…
اما تو،
رزق را جلوتر از پروازم چیده بودی.
و اینگونه است
حالِ دلِ شاگردی
که ناگهان
با معلم ربانیاش روبهرو میشود:
اول تردید،
بعد مکث،
بعد نشستن…
و ناگهان
آرامشی که
میفهماند:
این دست،
دستِ امن است.
دانهها تمام میشوند،
اما اعتماد میماند.
پرنده میپرد،
اما خاطرهی این کفِ مهربان
در دلش لانه میکند.
و من میروم
با دلی که دیگر میداند:
اگر روزی رزق،
بیدعوت
در کفِ دستی نشست،
آن دست
از قبل
به نام من نوشته شده بود.
«لقط» یکی از هزار واژه مترادف «نور الولایة» است.
در فرهنگ لغات عربی مینویسند:
«لَقَطَ الطَّائِرُ الحبَّ: پرنده دانه را با منقار خود گرفت.»
«طَائِرٌ لَاقِطٌ: پرندهاى كه دانه به نوك گرفته باشد.»
«طَائِرٌ لَقَّاطٌ: پرنده كه دانه بر دارد.»
«لَقَطَ الشيءَ: چيزى را بدون زحمت از روى زمين برداشت.»
«لَقَطَ الْعِلْمَ مِنَ الْكُتُب: دانش را از كتابهاى مختلف فرا گرفت.»
«به یابنده گنج هم ملتقط میگویند.»
لینکهای مهم مرتبط با واژۀ «لقط»:
+ «ظهر»
+ «خرج – اخراج»
+ «ذبح»
+ «دونپاشیدنِ یک مُشت مطالب نورانی!!! اذْهَبْ بِكِتابي هذا فَأَلْقِهْ إِلَيْهِم!»
نورِ سرراهی!
نورِ زیبای رها شده: «abandoned beautiful light»
این رزق نورانی رایگان، یهو سرِ راهت قرار میگیره! این مفهوم زیبا، از واژه «لقط» استنباط میشود.
انگاری یکی عمدا این کیف پولو سرِ راهت میذاره، چون میدونه جیبت خالیه!
«اللّقطة: المال الواقع على الأرض، سمّيت بها لأنّها تلتقط غالبا: أي تؤخذ و ترفع.»
«الالتقاط: وجود الشّيء من غير طلب»
«اللقيط: المولود المنبوذ»: بچه سرِ راهی! «waif».
هر جا که باشی، نور، بذرهای علمی مفید خودشو به دستت میرسونه!
«ذرو» یکی از هزار واژه مترادف «نور» است.
«ذَرَتْهُ الرّيح: باد او را بالا برد و پراكند.»
«الذُّرَاوَة: آنچه كه باد آنرا پخش و پراكنده كند.»
«وَ الذَّارِياتِ ذَرْواً»
«اللقيط: المولود المنبوذ»: بچه سرِ راهی!
معلم نورانی:
او مانند کودکی است که در کنار راه رها شده، نادیده گرفتهشده، اما برگزیده شده است!
He was like a child left by the roadside — unnoticed, yet chosen.
معلّم نورانی!
نوری زیبا، رهاشده در کنار راه
چه کسی است که از سر تقدیر الهی
بر این نور زیبا و رهاشده بگذرد
و آن را برای خود بردارد، و در آغوش گیرد؟
گنجی است نادیده،
در چشم حسود پنهان،
و نعمتی است نطلبیده، اما عطا شده.
نوری از هدایت الهی
که بیصدا، کناری افتاده،
در کنارۀ جادۀ زندگی،
منتظر دلی فروتن است
که بشناسدش،
و روحی شاکر،
که قدرش را بداند.
«نور میگه: حسودا طاقت دیدنم رو ندارن، منو دور میندازن…»
«نور میناله: حسودا چشم دیدنم رو ندارن، منو از خودشون دور میکنن…»
«نور شکایت میکنه: اهل حسادت، منو مثل بچهی سرراهی رها میکنن…»
«نور میگه: حسادت نمیذاره منو ببینن؛ نمیذاره قدرمو بدونن…»
+ «بلیط نورانی!» :
وقتی حسود، سفارش نورانیشو کنسل میکنه!
[مفهوم واژه «لَقَط»]:
زارع پس از پاشیدن بذر، سریع روی آن را با خاک میپوشاند تا پرندهها نتوانند نوک بزنند!
اما این زارع دانا و دلسوز قصۀ ما، دلش به حال پرندهها میسوزد و گاهی مشت خود را پر از دانه میکند و آنها را در مسیری میپاشد که پرندهها بتوانند نوک بزنند، بخورند، سیر شوند و از گرسنگی نمیرند!
نوک زدن پرنده به دانههای آشکار شده (قرای ظاهره) که عمداً زارع (قرای مبارکه) آنها را جایی میریزد که آشکار باشند، مثل آن پدر و مادری است که بچهای را آشکارا سر راه والدینی میگذارند که سالهاست بچهدار نشدهاند و وقتی چشمشان به آن کودک میافتد، میگویند: «یا بشری هذا غلام…»
+ «اکسپوز» (Expose)
[تا حالا شده پول، کیف یا چیزی سر راهت پیدا کنی؟!]
اللّقطة : المال الواقع على الأرض ، سمّيت بها لأنّها تلتقط غالبا : أي تؤخذ و ترفع.
«اللُّقْطَة» یعنی مال یا چیزی که روی زمین افتاده است و به این نام خوانده شده چون معمولاً برداشته و بلند میشود.
و الإلتقاط: الأخذ و الرفع.
و قيل: الالتقاط: وجود الشّيء من غير طلب
و اللُّقَطة : و هي المسموعة المنقولة.
«الالتقاط» یعنی برداشتن و بلند کردن.
برخی گفتهاند «الالتقاط» یعنی وجود چیزی بدون درخواست یا تقاضا.
و «اللُّقْطَة» همان چیزی است که شنیده و نقل شده است.
«ثَوْبُ لَقِيطٌ»:
در زبان عربی «لَقَطَ الثوبَ» یعنی پیراهن را وصله زد.
این پیراهن زیبای ولایت را همه از تنشان درمیآورند و میاندازند دور، آن را بیارزش، وصلهدار و پینهزده میبینند و توجهی به آن ندارند.
آیا تو نمیخواهی این «ثَوْبُ لَقِيطٌ» را برداری و بپوشی؟!
عرب میگوید: لباسات پارهپوره شده، نمیخواهی به آن وصله بزنی؟
«القُطْ ثوبَكَ، أي: ارفأْهُ» یعنی نمیخواهی رفو کنی؟
«ثَوْبٌ لَقِيطٌ: مَرْفُوءٌ» یعنی لباس وصلهخورده و رفو شده.
«اللقيط: المولود المنبوذ» آن کودک رها شده و منبوذ است.
برادران یوسف او را بیارزش دانستند، همانند لباسی وصلهدار و کهنه، و انداختنش در چاه!
چه کسی ارزش او را میداند، او را برمیدارد، به تن میکند و قدرش را میشناسد؟!
چه کسانی هستند که قدر فرصتهای طلایی و گرانبهایی را که خداوند برای اصلاح و تربیتشان مقدر کرده است، میدانند؟!
و چه کسانی این آیات را انکار میکنند؟
«الحاسد جاحد لأنه لم يرض بقضاء الله» — حسود، ناسپاس است زیرا به قضای الهی راضی نیست…
مفاهیم زیبا و ژرف «پیدا»، «آشکار» و «وجود و عدم»:
آن کاروان، حضرت یوسف (ع) را از ته چاه «پیدا» کردند! «يَلْتَقِطُهُ بَعْضُ السَّيَّارَةِ»…
برخی توفیق پیدا میکنند که نور معلم ربانی را در دل شرایط زندگیشان کشف و «پیدا» کنند!
پس «قلبت را پیدا کن!»
خداوند شرم ندارد که مثالی زند:
مثل معلم ربانی مانند بچه سرراهی است که پیدایش میکنند، «اللُّقيط: المولود المنبوذ»!
این، نعمتی بادآورده است!
خداوند آن را به هر که بخواهد عطا میکند و به باد میگوید: «این نور را سر راه او قرار بده!»
میخوای اشکتو در بیارم؟!
«مُلْتَقِط: یابندهی گمشده»
خدا، اعوذ بالله، یوسفش را گم کرده است! او فریاد میزند:
«ای مردم! یوسف من گم شده است! هرکه پیدایش کرد، بیاورد تا مژدگانیاش را دریافت کند!»
اهل یقین در هر زمان، یابندگان نور معلم ربانی زمان خود در ملکوت قلبشاناند که با عمل به این نور، نوری از آرامش خلق میکنند؛ نوری بر نور [نور علی نور] که در قالب «قرض»، «برّ» و هزار واژه مترادف نور ولایت ظهور مییابد. این محصول مشترک آرامشبخش، آنها را برای دریافت مژدگانی بزرگ («جَوْز» – جایزهی عظیم) نزد خداوند میبرد.
خداوند چقدر کریم است!
عمداً یوسفش را گم میکند تا ما پیدایش کنیم! «الکَرَمَة»…
اما وقتی پیدایش میکنیم، با او چگونه معامله میکنیم؟
مثل برادران حسود که او را در چاه انداختند؟
یا مثل قصه دلسوز حسین بن موسی بن جعفر (ع)؟
یا مانند اهل کاروانی که یوسف را در بازار بردهفروشان به بردگی میفروشند؟
یا همچون زلیخا که به او تهمت میزند؟
هرکس به نحوی نسبت به این معلم ربانی حسد خود را نشان میدهد، جز اهل یقین که با تفکر و بهرهگیری از این علوم ربانی، نوری از عمل صالح برای خود و دیگران تولید میکنند.
همچنین به یابندهی گنج، «ملتقط» میگویند که احکام خاص خود را دارد:
[اللّقطة: المال الواقع على الأرض، سُمّيت بها لأنّها تُلتقط غالباً: أي تُؤخذ وتُرفع.
والإلتقاط: الأخذ والرفع.
وقيل: الالتقاط: وجود الشّيء من غير طلب،
واللّقطة: هي المسموعة المنقولة.]
[«يَلْتَقِطْهُ – فَالْتَقَطَهُ»] :
واقعاً همهی ما که هر کدام به نوعی با معلم ربانی آشنا شدهایم، بدون جستجو او را یافتهایم؛
یا از ته چاه پیدایش میکنیم، یا از آب دریا که خودش او را به سمت ما هدایت میکند میگیریم. خلاصه هیچکس به مقام معلم ربانی آگاهی ندارد که با انگیزه و هدف دنبال کند تا پیدایش کند.
اول معلم ربانی خودش را در تور ما میاندازد تا شاید عاقبت به خیرمان کند!
اصلاً کارت دعوت از آن طرف برایت صادر میشود که معلم ربانی را ملاقات کنی!
این یک توفیق بیحساب است!
فرض کن در بیابان راه میروی و بیهوا هوس میکنی خم شوی و یک سنگریزه برداری («لَقَطَ الحصى») و پرتش کنی تا لذت ببری. وقتی خم شدی و سنگریزه را برداشتنی و میخواهی پرت کنی، دیدی که در دستت دُرّی بزرگ و درخشان است که از دیدنش خشکت میزند، آیا باز هم آن را پرت میکنی؟! لرزه بر تنت میافتد و میگویی: خدایا این همه سنگریزههای بیارزش روی زمین ریخته، چرا من این دُرّ گرانبها را تصادفی برداشتم؟ این لطف چطور شامل حال من شده؟ و اگر این لطف نبود، چه میشد؟! دنیایی گرههای مشکلاتم و مهمتر از همه آخرت مرا، همه را با این نور درخشان مروارید یگانه، این «دُرّة یَتیْمَة» باز میکنم. این گرهگشای تمام مشکلاتم شده! هنوز نمیدانم چرا باید این دُرّ با ارزش را اینگونه پیدا کنم؛ نه دنبال آن بودم و نه ارزش و قدرش را میدانستم! خدایا قصه چیست؟ نکند آن را که مفت و ساده به دست آوردم، از دست بدهم؟ پس چشمانم را باید باز کنم تا نورش را به درون قلبم راه دهم و با او یکی شوم؛ جدا از یادش، صرفاً فقط آن را در دست نگیریم که «فَصَم» نشود! یعنی نگذاریم این نور که بر ما وارد شده، اجازه ورود به قلب را نیابد.
معلم ربانی با زبان بیزبانی میگوید:
همه من را دور میاندازند!
(«اللَّقاطَة: وَ هي ما كان مطروحاً من شاء أخذه»؛
«قبض شیء منبوذ أو كالمنبوذ ممّا لا يعتنى به»)
هر که میخواهد مرا بگیرد، ببرد خانهاش، بزرگم کند و قدر مرا بداند، به دردش میخورم!
به این ظاهر خسته، رنجور و آزرده نگاه نکن؛ ظاهرم نیاز به رفو و توجه تو دارد.
این جراحات را باور نمیکنی؛ برادرانم به من زدهاند («ثَوْبٌ لَقِيطٌ: مَرْفُوءٌ»).
اما اگر مرا با خود ببری و رفو کنی، پوشش خوبی برای محافظت از قلبت در برابر ناآرامیها و تاریکیهای درونت خواهم بود؛
من همان معلمی هستم که قدرم را ندانستند و در چاه انداختند!
…
اما کجاست معلمی ربانی که در قلب ما جای گیرد؟
اکنون تنها و ناشناخته، دور از چشم بصیر، معطل و آواره است و هیچکس قدرش را نشناخته و با یادش گرهگشایی نکرده است.
معلم ربانی دارد میگوید:
هی! شانس به تو رو کرده، منم! ببین چقدر زیبا و باارزشم! مرا نمیخواهی؟ مفت و رایگانم! ببر به خانهات، بزرگم کن، به دردت میخورم، جوان میشوم، رشد میکنم، چراغ چشم دلت میشوم، راه را نشان میدهم، آرامت میکنم، دستت را میگیرم و تو را به دست آل محمد (علیهمالسلام) میسپارم که سید و آقای همهمان هستند. تو آنها را نمیشناسی، پسرم، اما من میشناسم! – «آیه مورچه دانا و سلیمان (ع) و مورچگان لا یشعرون» – فعلاً کوچک و بیرون قلبت هستم؛ من را ببر توی خانه قلبت، جایم بده، از من مراقبت کن، بجز من کس دیگری را وارد نکن، فقط منم «تَمّ»! اگر راست میگویی، فقط من را بپذیر و قدر مرا بدان («اکرمی مثواه»). تا کمکم بزرگ و رشید شوم و همهجا دستت را بگیرم. و این همه برای تو بدون هزینه است، فقط باید دست از حسادت نسبت به من برداری! نمیبینی آنهایی که من مال آنها بودم و مرا دور انداختند، علتش حسادت بود و چه چیزی را از دست دادند؟ روزی پی خواهند برد که دیگر خیلی دیر شده، جانم! تو فقط نسبت به من حسادت نکن؛ من همهجا برات کارگشایی میکنم!
نکند وقتی بزرگ و رشید شدم و زیبا شدم، من را برای اغراض دنیاییات بخواهی؟
داستان زلیخا دوباره تکرار میشود!
من برای آخرت و دنیای حلال مورد نیازت هستم و اگر گاهی کاری برایت انجام نمیدهم، به صلاح توست؛ اصرار نکن!
یکی به معلم ربانی ارزش نمیدهد و او را در چاه میاندازد («وَ أَلْقُوهُ فِي غَيابَةِ الْجُبِّ»)؛ این استفاده از حسد است!
یکی هم از ترس اینکه به معلم ربانی صدمه نزنند، او را در دریا رها میکند («فَأَلْقِيهِ فِي الْيَمِّ»)؛ این امر الهی است!
[موسی ع – لقط]:
داستان لقط یوسف ع: «يَلْتَقِطْهُ بَعْضُ السَّيَّارَةِ»
قصه موسی ع : «فَالْتَقَطَهُ فِرْعَوْنُ مِنْ بَيْنِ الْمَاءِ وَ الشَّجَرِ وَ هُوَ التَّابُوتُ»
و اینگونه نام «موسی» را بر این آب نطلبیده نهادند. «المَلْقُوط»
« إِنَّ اللَّهَ تَبَارَكَ وَ تَعَالَى بَارَكَ عَلَى مُوسَى بْنِ عِمْرَانَ عَلَيْهِ السَّلَامُ وَ هُوَ فِي بَطْنِ أُمِّهِ بِثَلَاثِمِائَةٍ وَ سِتِّينَ بَرَكَةً
فَالْتَقَطَهُ فِرْعَوْنُ مِنْ بَيْنِ الْمَاءِ وَ الشَّجَرِ وَ هُوَ التَّابُوتُ فَمِنْ ثَمَّ سُمِّيَ مُوسَى وَ بِلُغَةِ الْقِبْطِ الْمَاءُ مُو وَ الشَّجَرُ سَى فَسَمَّوْهُ مُوسَى لِذَلِكَ .»
«خداوند متعال بر موسی بن عمران (علیهالسلام) که در شکم مادرش بود، ۳۶۰ برکت نازل کرد.
سپس فرعون او را از میان آب و درخت برداشت؛ و آن همان تابوت بود.
از همین رو، او را موسی نامیدند، زیرا در زبان قبطی «مو» به معنای آب و «سا» به معنای درخت است و به این ترتیب، او را موسی نامیدند.»
در قرآن، واژهی «لقط» تنها دو بار آمده است، اما دریچهای ژرف به واقعیتی معنوی میگشاید:
هدایت، نور و همراهیهایی که خداوند بدون درخواست انسان، بیمقدمه و چونان تصادفی الهی عطا میکند.
چه یوسف علیهالسلام باشد که کاروانی در حال عبور او را از چاه بیرون کشید (يَلْتَقِطْهُ)،
و چه موسی علیهالسلام باشد که خاندان فرعون او را از رود نیل برگرفتند (فَالْتَقَطَهُ)
هر دو نشانههایی نورانی از حقیقتی عمیقاند.
هدایت واقعی الهی، اغلب همچون کودکی رهاشده در کنار راه ظاهر میشود
نوری بیصاحب، ساده در چهره، اما لبریز از معنا و شکوه آسمانی.
در این مقاله، نشان میدهیم که چگونه مفهوم قرآنی «لقط»
بازتابی است از ظهور ناگهانی یک معلم نورانی
هدیهای برگزیده از جانب خداوند، نهادهشده در مسیر دلی که آمادۀ دیدن است.
برادران حسود، وجود نورانی و بیهمتای یوسف علیهالسلام را بیارزش شمردند؛ او را سرِ راه گذاشتند تا هر که خواست، ببردش! حتی به چاه انداختند تا هیچکس هم به او دسترسی نداشته باشد! در ابتدا قصد جانش را داشتند…
اما چه کسی واقعاً قدر این گوهر پنهان را میداند؟
چه کسی او را برمیدارد، حفظ میکند و قدر مقامش را میداند؟ «اکرمی مثواه»
چه کسانی قدر این فرصتهای طلایی الهی را میدانند؟
و چه کسانی چشم بر آن میبندند و انکارش میکنند؟
«الحاسد جاحد، لأنه لم یرضَ بقضاء الله»؛
حسود، نعمت را انکار میکند چون راضی به ارادهی الهی نیست.
یوسف، روزی در ته چاه بود و تقدیر شد که کاروانی او را بیابد:
«يَلْتَقِطْهُ بَعْضُ السَّيَّارَةِ»
و موسی علیهالسلام، از دل آبهای نیل گرفته شد:
«فَالْتَقَطَهُ آلُ فِرْعَوْنَ»
گویی برای برخی، توفیقی پیش میآید که نور، بذر خود را بیهیچ انتظار، در مسیرشان میکارد…
و «اللقيط» – نوزاد رهاشده – گاهی همان نعمتِ سرراهی است؛
رزقی آسمانی که بیخبر بر زمین افتاده…
اما چه کسی چشم دارد تا آن را ببیند و دست دارد تا آن را بردارد؟
امام باقر علیه السلام:
اللَّهُمَّ إِنَّكَ وَهَبْتَنَا أَجَلَّ شَيْءٍ عِنْدَكَ وَ هُوَ الْإِيمَانُ بِكَ مِنْ غَيْرِ سُؤَالٍ،
فَلَا تَحْرِمْنَا مَا دُونَ ذَلِكَ مِنَ الْغُفْرَانِ مَعَ الْمَسْأَلَةِ وَ الِابْتِهَالِ،
فَأَنْتَ الَّذِي يُغْنِي عِلْمُهُ عَنِ الْمَقَالِ، وَ كَرَمُهُ عَنِ السُّؤَالِ.
«خدایا! تو بزرگترین و باارزشترین نعمت نزد خودت را، که همان ایمان به توست، بدون اینکه از تو بخواهیم، به ما بخشیدی.
پس ما را از نعمتهای کوچکتر از آن، مانند آمرزش و بخشش، که اکنون از تو میخواهیم و به درگاهت التماس میکنیم، محروم مکن.
چرا که تو خدایی هستی که علمت بینیاز از گفتن است، و کرمت بینیاز از درخواست کردن.»
امام علیهالسلام با این جمله، ما را به نکتهای لطیف در رابطه با محبت و فضل الهی متوجه میکند:
بزرگترین هدیهی خدا به انسان، نه مال است، نه سلامت، بلکه نور ایمان است؛
و این را بدون اینکه بخواهیم، داده است.
یعنی حتی ایمان آوردن ما، محصول محبت پیشینی خداست.
وقتی او، این نعمت عظیم را بیدرخواست داده، پس چرا گمان کنیم که نعمتهای کوچکتری مثل آمرزش و مغفرت را با دعا و زاری از ما دریغ میکند؟!
امام ع یادآوری میکند که خدا:
نیازی به شنیدنِ خواستهها ندارد، چون علمش پیشاپیش آگاه است به همهی حاجتها.
نیازی به شنیدنِ درخواست ما ندارد، چون کرمش از نیت دل ما هم آگاهتر است.
اگر روزی دلتان برای آمرزش، نور، هدایت یا گشایش تنگ شد، به این فکر کنید که خدایی که ایمان را بیدرخواست به دل شما داده، حتماً از تنگی دلتان خبر دارد و از راهی زیبا به شما پاسخ خواهد داد.
…
پیوند این دعای امام باقر علیهالسلام با مفهوم واژۀ «لَقَط» و معلم نورانی
در دعای شریف امام باقر علیهالسلام، خداوند را ستایش میکنیم که بزرگترین نعمت نزد خودش یعنی «نور ایمان» که همان آشنایی با معلم نورانی در ملک و در ملکوت است را بدون حتی درخواست ما، به ما «بخشید»؛ و سپس از او میخواهیم که نعمتهای فرع متعلق به این اصل را مثل مغفرت و رحمت، با دعا و زاری از ما دریغ نکند.
حال، وقتی به واژۀ «لَقَط» در قرآن نگاه میکنیم، میبینیم این واژه دقیقاً چنین فضایی را تداعی میکند:
«لَقَط» یعنی چیزی را بدون زحمت و بدون پیشبینی قبلی، از سر راه برداشتن.
در قرآن:
– «يَلْتَقِطْهُ بَعْضُ السَّيَّارَةِ» (یوسف 10)
– «فَالْتَقَطَهُ آلُ فِرْعَوْنَ» (قصص 8)
این یعنی رزقی آسمانی، بیهیچ زمینهسازی انسانی، سرِ راه انسان قرار داده میشود تا او آن را بردارد؛ درست مثل معلم نورانی که بیمقدمه، بیادعا، بیتبلیغ، در دل انسان یا مسیر زندگیاش ظاهر میشود. نه کسی دنبال او بوده، نه درخواست رسمی کرده؛ اما خدا نور او را در مسیر بندهای قرار میدهد که گویی آمادهی دریافت این رحمت است.
«لقط» همان نور ایمان و معلم نورانی است.
همانطور که نور ایمان، بیدرخواست، بخشیده میشود؛
همانطور هم، معلمِ نورانی و رزق هدایت، همچون نوری سرِ راه دل انسان قرار میگیرد.
این رزق، مثل یوسف در چاه، یا مثل موسی در نیل، منتظر یک نگاه مهربان، یک دست پذیرنده و یک دل حقجوی است.
«معلم نورانی، رزقی است از عالم بالا که بدون پرسش، بدون زحمت، در مسیر دلهای پذیرنده قرار میگیرد؛ همانطور که ایمان، بزرگترین عطای خدا، بیدرخواست به دل افتاد. لقَط، رمز این لطف پنهان و این هدیهی سرراهی است؛ هدیهای که یا در آغوش گرفته میشود یا، از سر جهل یا حسادت، نادیده گرفته و دور انداخته میشود.»
[سورة القصص (۲۸): الآيات ۷ الى ۱۰]
فَالْتَقَطَهُ آلُ فِرْعَوْنَ
لِيَكُونَ لَهُمْ عَدُوًّا وَ حَزَناً
إِنَّ فِرْعَوْنَ وَ هامانَ وَ جُنُودَهُما كانُوا خاطِئِينَ (۸)
پس خاندان فرعون، او را [از آب] برگرفتند
تا سرانجام دشمنِ [جانِ] آنان و مايه اندوهشان باشد.
آرى، فرعون و هامان و لشكريان آنها خطاكار بودند.
[سورة يوسف (۱۲): الآيات ۷ الى ۱۰]
قالَ قائِلٌ مِنْهُمْ
لا تَقْتُلُوا يُوسُفَ
وَ أَلْقُوهُ فِي غَيابَتِ الْجُبِّ يَلْتَقِطْهُ بَعْضُ السَّيَّارَةِ إِنْ كُنْتُمْ فاعِلِينَ (۱۰)
گويندهاى از ميان آنان گفت:
«يوسف را مكشيد.
اگر كارى مىكنيد، او را در نهانخانه چاه بيفكنيد، تا برخى از مسافران او را برگيرند.»
نورِ سرِ راهی! «فَالْتَقَطَهُ آلُ فِرْعَوْنَ»؛
رزق نورانیای که خدا جلوی پایشان گذاشت!
واژهی قرآنی «لَقَطَ» با اشاره به رزقی که بیمقدمه و ناگهانی در مسیر انسان قرار میگیرد، به شکلی الهامبخش با نقش معلم نورانی پیوند میخورد؛ گویی معلم نیز همان رزقِ سرراهی الهی است که در مسیر هدایت، ناگهان نمایان میشود.
واژهی «لَقَطَ» در قرآن، تصویری از رزقِ افتاده بر زمین است؛ بیزحمت، اما هدیهای الهی.
این واژه، ظهور معلم نورانی را به واقعهای رازآلود و سرنوشتساز در مسیر هدایت انسان پیوند میزند؛ نوری که بیخبر، سرِ راهت گذاشتهاند.
واژهی قرآنی «لَقَطَ» نهفقط معنای برداشتن چیزی بیزحمت، بلکه حکایت از نوعی رزق الهی دارد که بیمقدمه بر سر راه انسان قرار میگیرد؛ و این دقیقاً همان چیزیست که معلم نورانی در مسیر هدایت، نمایندهی آن است.
نورِ سرِ راهی! «فَالْتَقَطَهُ آلُ فِرْعَوْنَ»؛ رزق نورانیای که خدا جلوی پایشان گذاشت!
در دل واژهی «لَقَطَ»، نوری پنهان است؛ نوری که بیزحمت سر راه انسان گذاشته میشود؛ نه با جستجو، بلکه با تقدیر الهی، درست جایی که فکرش را نمیکنی.
«لقط» یعنی برداشتن چیزی که بدون زحمت و طلب، جلوی پایت افتاده؛ مثل پرندهای که دانهای را از روی زمین با نوک خود برمیدارد.
مثل کودک سرراهی که بیسرپناه رها شده،
اما خدا خواسته که کسانی باید او را ببیند…
خداوند در قرآن از دو «التقاط» بزرگ یاد میکند:
«يَلْتَقِطْهُ بَعْضُ السَّيَّارَةِ»
یوسف را کاروانی برداشت، بیآنکه بداند چه گوهری یافته…
«فَالْتَقَطَهُ آلُ فِرْعَوْنَ»
موسی را آل فرعون از نیل برداشتند، بیآنکه بدانند این نوزاد، نابودگر تخت فرعون است…
و اکنون، سؤال اینجاست:
آیا معلم نورانی، همان «رزقِ نورِ سرراهی» نیست؟
نوری که خدا جلوی پای تو گذاشته تا بیزحمت برداریاش؟
استاد، معلم، مرشد، مربی…
این کودک نورانیِ بیصاحب نیست!
خدا او را در مسیر خاص تو قرار داده؛ مثل نوری که روی زمین افتاده باشد.
اما چه میشود که عدهای – اهل حسادت – نهتنها این نور را نمیبینند،
بلکه با تمام توان، به جنگ آن میروند؟
چرا آل فرعون نتوانستند در نوزاد نیل، نور هدایت را ببینند؟
چرا برادران یوسف، رزق آسمانیای که خدا جلوی پایشان گذاشته بود، زهر دیدند نه نور؟!
مفهوم رزق بدون تلاش (رزق نورانی):
واژه «لَقَطَ» به معنای رزق ناگهانی و غیرمنتظرهای است که بدون زحمت نصیب انسان میشود.
این معنا بهشدت با «نور الولایة» سازگار است که اهل دل آن را بیزحمت و از طریق معلم نورانی دریافت میکنند، اگر دلشان آماده باشد.
تمایز بین اهل حسد و اهل قبول:
ملتقط، کسی است که گنجی را بیزحمت مییابد.
اما آیا او قدر آن گنج را میداند یا آن را پنهان میکند و نابود میسازد؟
آل فرعون و برادران یوسف، هر دو ملتقط بودند.
یکی نور را دشمن پنداشت و دیگری آن را به بردگی فروخت.
استعاره معلم نوری بهعنوان «اللقيط»:
تعبیر عرفانیِ بینظیری که معلم نورانی را به کودکی «سرِ راهی» تشبیه میکند، بسیار تأثیرگذار است. خداوند، این کودک نورانی را جلوی پای تو گذاشته؛
انتخاب با توست: او را بپذیری یا از حسادت، او را دور بیندازی!
همانگونه که برخی کودکان سرراهی را میپذیرند و پرورش میدهند، و برخی طرد میکنند، واکنش به معلم نورانی نیز بسته به آمادگی دلها و نبود حسادت در جان انسانهاست.
داستان تکراری تاریخ این است که انسانهایی رزق نورانی (معلم، مصلح، هدایتگر) را بیزحمت یافتهاند، اما حسادت یا جهل، آنها را از شناخت آن نور محروم کرده است.
[ لَمَّا جاءَهُمْ – لقط] :
[سورة فصلت (41): الآيات 36 الى 42]
إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا بِالذِّكْرِ لَمَّا جاءَهُمْ وَ إِنَّهُ لَكِتابٌ عَزِيزٌ (41)
كسانى كه به اين قرآن -چون بديشان رسيد- كفر ورزيدند [به كيفر خود مىرسند] و به راستى كه آن كتابى ارجمند است.
…
«لَمَّا جاءَهُمْ …» یعنی چون به آنها رسید، و این رسیدن، همان لحظهی «لقط» است:
هر انسانی – چه اهل شک و حسادت باشد و چه اهل یقین – در لحظهای خاص با آیهای روشن یا رسولی هدایتگر روبهرو میشود؛ لحظهای که حقیقت بهگونهای بیپرده بر او عرضه میگردد و حجت تمام میشود. این مواجهه، همان «اولتیماتوم» الهی است:
در عالم مُلک با معلم ربانی و در ملکوت دل با نور آیات و نار وقایع.
این برخورد سرنوشتساز، وضعیت نهایی او را رقم خواهد زد؛
اینکه چه واکنشی به آیات و رسول خدا نشان میدهد، راه آیندهاش را تعیین میکند.
آیا در دل خود میپذیرد که آنچه بر سرش آمده، بازتاب عیوب خود اوست، یا آن را انکار میکند و تقصیر را به دوش دیگران میاندازد؟
دلهایی که پیوسته ذکر «رَبَّنَا ظَلَمْنَا أَنفُسَنَا وَإِن لَّمْ تَغْفِرْ لَنَا…» را بر زبان دارند، بر سبیل توبهی حضرت آدم علیهالسلام گام برمیدارند؛ توبهای که با نور ولایت پذیرفته شد و بازگشت حاصل گشت.
اما آنان که ذکرشان «رَبِّ بِمَا أَغْوَيْتَنِي…» است – و مدام تقصیر را به گردن دیگری میاندازند و هیچگاه خود را مقصر نمیدانند – بر سبیل ابلیساند؛ کسانی که از نور ولایت گریختند و حاضر نشدند با توسل به آن، آمرزش بجویند.
🌱 لقط؛ دارویی که باید با دست دل بچینی…
«لَقْط» یعنی برداشتن چیزی که در مسیر راه تو قرار گرفته.
همانطور که داروها در طبیعت پراکندهاند، نشانهها، آیات و معلمانی نیز در مسیر تو چیده شدهاند؛
اما این تویی که باید با چشمی بیدار و دلی تشنه، آنها را «برداری» و به کار بگیری.
نور ولایت نیز دارویی است که بیتوجه از کنارش میگذری، اگر دل آماده نداشته باشی.
خداوند «لَقْط» را از تو میخواهد: دیدن، برداشتن، فهمیدن و پالایش نور در دل.
از لَقْط تا نَسْج، از دیدن تا بافتن…
مسیر ایمان را بخوانید!
اعْتَبِرْ يَا مُفَضَّلُ بِأَشْيَاءَ خُلِقَتْ لِمَآرِبِ الْإِنْسَانِ وَ مَا فِيهَا مِنَ التَّدْبِيرِ
فَإِنَّهُ خُلِقَ لَهُ الْحَبُّ لِطَعَامِهِ وَ كُلِّفَ طَحْنَهُ وَ عَجْنَهُ وَ خَبْزَهُ
وَ خُلِقَ لَهُ الْوَبَرُ لِكِسْوَتِهِ فَكُلِّفَ نَدْفَهُ وَ غَزْلَهُ وَ نَسْجَهُ
وَ خُلِقَ لَهُ الشَّجَرُ فَكُلِّفَ غَرْسَهَا وَ سَقْيَهَا وَ الْقِيَامَ عَلَيْهَا
وَ خُلِقَتْ لَهُ الْعَقَاقِيرُ لِأَدْوِيَتِهِ فَكُلِّفَ لَقْطَهَا وَ خَلْطَهَا وَ صُنْعَهَا
وَ كَذَلِكَ تَجِدُ سَائِرَ الْأَشْيَاءِ عَلَى هَذَا الْمِثَالِ.
ای مفضل!
عبرت بگیر از چیزهایی که برای نیازهای انسان آفریده شدهاند،
و آنچه در آنها از تدبیر و حکمت نهفته است.
برای انسان، دانهی گندم آفریده شد تا خوراک او باشد؛
اما او موظف شد آن را آرد کند، خمیر نماید و بپزد.
برای او، پشم خلق شد تا پوشاکش باشد؛
ولی مأمور گشت که آن را حلاجی کند، بتند و ببافد.
درخت برای او آفریده شد،
ولی بر او واجب آمد که آن را بکارد، آب دهد و رسیدگیاش کند.
گیاهان دارویی برای درمان او خلق شدند،
اما باید آنها را بچیند، ترکیب کند و دارو بسازد.
و همچنین، باقی چیزها را نیز بر همین نمونه خواهی یافت.
…
[ولایت، فرایند درمان است! دارویی که باید آن را برداری و به کار ببندی — «لَقْطَهَا»]
قلب، برای شفای خود، به نور ولایت نیاز دارد؛
اما این نور، همانند دانهی گندم یا داروی گیاهی، باید گرفته، خُرد شده، ترکیب گردد، و به کار بسته شود.
با اخذ نور ولایت، انسان قلبش را پالایش میکند؛
همانگونه که گندم با آسیاب کوبیده میشود و به نان تبدیل میگردد،
و پشم با حلاجی و ریسندگی به پارچه بدل میشود،
و دارو با چیدن و ترکیب و ساخت، به درمان میانجامد،
ولایت نیز نوری است که باید با تلاش، آگاهی، محبت و حضور، از آن برگرفت، پالایش کرد و آن را به شفای جان بدل ساخت.
واژههایی مانند:
«طَحْنَهُ وَ عَجْنَهُ وَ خَبْزَهُ» (آرد کردن، ورز دادن، پختن)
«نَدْفَهُ وَ غَزْلَهُ وَ نَسْجَهُ» (حلاجی، ریسندگی، بافندگی)
«غَرْسَهَا وَ سَقْيَهَا وَ الْقِيَامَ عَلَيْهَا» (کاشتن، آبیاری، رسیدگی)
«لَقْطَهَا وَ خَلْطَهَا وَ صُنْعَهَا» (چیدن، آمیختن، ساختن)
همگی استعارههایی از مسیر نور ولایتاند؛
ولایتی که به آسانی به دل نمینشیند، چراکه
«إِنَّ أَمْرَنَا صَعْبٌ مُسْتَصْعَبٌ»
بلکه باید آن را چید، فهمید، با جان خود آمیخت، و در وجود خویش تجسمش بخشید.
این، راه دل است:
که داروی نورانی ولایت را بچیند، بر آن تأمل کند،
و آن را به خوراکی نورانی برای قلب بدل نماید.
بله؛
«إِنَّ أَمْرَنَا صَعْبٌ مُسْتَصْعَبٌ،
لَا يَحْتَمِلُهُ إِلَّا مَلَكٌ مُقَرَّبٌ، أَوْ نَبِيٌّ مُرْسَلٌ، أَوْ عَبْدٌ امْتَحَنَ اللَّهُ قَلْبَهُ لِلْإِيمَانِ»؛
فرمان و امر ما (ولایت ما)، دشوار و دشوارفهم است؛ کسی تاب و تحمل آن را ندارد مگر فرشتهای مقرّب، یا پیامبری فرستاده شده، یا بندهای که خداوند قلب او را برای ایمان آزموده است.
این ولایت، نوری نیست که هر دلی تاب آورد.
این نور، برای اهل نور روشنی است، و برای اهل نار آتش است؛
این نور، هدایت است، سنجش است.
و فقط آن دلی که در کورهی امتحانِ الهی گداخته شده باشد،
و آن جان که از خود عبور کرده باشد،
میتواند بار این امانت سنگین را بردارد.
نه هر دستی، دارو را میچیند؛
و نه هر چشمی، دارو را تشخیص میدهد؛
و نه هر دلی، آن را با ایمان آمیخته و به ساخت و درمان میبرد.
این است که نور ولایت، بر بلندای صبر و تسلیم و پالایش جای دارد؛
و آنکه میخواهد از چشمهی آن بنوشد، باید نخست دل را به خدا سپرده باشد،
تا خدا نیز دل او را برای پذیرش این نور انتخاب کند.
پس چیدنِ داروی نورانی ولایت (لَقْطَهَا)،
آغاز راه است؛
و راه را، تنها آنها که امتحان پس دادهاند،
تا انتها طی خواهند کرد.
@@@
دلنوشته
از معنای لغوی «لَقَط»:
گاهی خدا نعمتش را پنهان نمیکند؛
نمیبردش به قعرِ رمزها،
نمیگذاردش پشتِ دیوارهای دشوار.
گاهی—خیلی ساده—میگذاردش روی زمینِ زندگی.
اسم این «روی زمین بودنِ نعمت» در زبان عربی یک فعل دارد: لَقَطَ.
یعنی چیزی افتاده باشد…
و تو بدون زحمت خم شوی و آن را برداری.
نه اینکه شکارش کرده باشی،
نه اینکه برنامهریزی کرده باشی،
نه اینکه حقّی برای خودت نوشته باشی؛
فقط دیدی…
و دستت رفت…
و برداشتی.
به همین خاطر است که میگویند:
پرنده، دانه را لَقَطَ—
با نوکش برداشت،
بیهیچ جنگی،
بیهیچ دادوستدی،
بیهیچ سروصدا.
من گاهی فکر میکنم دلِ انسان هم یک «پرنده» است؛
اگر سالم باشد،
اگر گرفتارِ سنگینیِ حسادت نباشد،
میتواند خم شود—
نه از ذلّت،
از شناخت—
و دانهای را که خدا جلوی پایش گذاشته بردارد.
در لغت گفتهاند:
الالتقاط: وجود الشیء من غیر طلب
یعنی «پیدا شدنِ چیزی، بیآنکه دنبالش بوده باشی».
چه تعبیر عجیبی…
انگار خدا میگوید:
قرار نیست همیشه دنبالِ نور بدوی؛
گاهی من نور را میآورم…
و فقط میخواهم ببینم:
چشم داری؟
دل داری؟
دستِ برداشتن داری؟
و بعد، لغت یک تصویرِ تکاندهندهتر هم دارد:
اللَّقيط: المولود المنبوذ
«کودکِ رهاشده.»
یعنی نور ممکن است شبیهِ یک کودک باشد:
بیادعا،
بیپُشتوانهی ظاهری،
حتی زخمی و خاکخورده،
اما زنده…
و حاملِ آیندهای که خیلیها نمیفهمند.
اینجاست که «لَقَط» فقط یک فعلِ ساده نیست؛
میشود آیینهی انتخابِ دلها:
یک دل، مثل پرندهای نرمخو، خم میشود و دانه را برمیدارد؛
میگوید: «این رزق من بود… همینقدر بیصدا، همینقدر بیهزینه.»
یک دلِ دیگر، سنگین است؛
نه چون ندارد،
چون نمیخواهد خم شود.
حسادت، ستون فقراتِ دل را خشک میکند.
حسود نمیخواهد بپذیرد که چیزی «بیطلب» به دیگری رسیده.
برای همین، خیلی وقتها به جای «برداشتنِ نعمت»،
دنبال «بیارزش کردنِ نعمت» میرود.
در لغت نوشتهاند:
لَقَطَ العلم من الكتب
دانش را از کتابهای مختلف چید.
این هم عجیب است…
علم هم گاهی مثل دانه است؛
پراکنده است،
اما برای کسی که چشم دارد،
پراکنده بودنش بهانهی گم شدن نیست—
بهانهی چیدن است.
و لُقطه…
مالی که افتاده.
چیزی که سرِ راه افتاده.
مثل اینکه خدا عمداً یک «کیفِ نور» را کنارِ جاده گذاشته باشد،
برای دلی که خالی است،
برای جانِ گرسنهای که خودش هم نمیداند گرسنه است.
اینجا «لَقَط» میشود یک سؤالِ ساده، اما سرنوشتساز:
وقتی نعمت افتاد جلوی پایت،
وقتی نور بیدعوت رسید،
وقتی یک فرصتِ پاک، یک جمله، یک نگاه، یک راهنما—
مثل دانهای روشن روی زمینِ روزمرّگی پیدا شد…
تو برمیداری
یا از کنارش رد میشوی؟
تو میپذیری
یا برای آرام کردنِ حسادتت،
ارزشش را میشکنی؟
گاهی خدا نورش را «بلند» نمیکند؛
بلند کردنش را میگذارد برای تو.
چون بعضی نورها اگر در آسمان بمانند،
هیچکس تکلیفش را با خودش روشن نمیکند.
اما وقتی نور «سرِ راه» شد،
دیگر نمیشود گفت: «ندیدم».
دیگر انتخاب، عریان میشود.
و این است رازِ لغویِ لَقَط:
هدیهای که سهمِ کسی میشود که خم میشود—
نه از ضعف؛
از فهم.
نورِ بیقرارِ سرِ راه؛ یافتنِ بیطلب، آزمونِ دل
«يَلْتَقِطْهُ» و رازِ دیدارهای ناگهانی
دُرّی که برایش خم شدی؛ از چاهِ یوسف تا آبِ موسی
رزقِ افتاده بر زمین؛ لَقَط، یا چگونه خدا نورش را سرِ راه میگذارد
یافتنِ بیجستوجو؛ نورِ سرراهی و رسواییِ حسد
همه میبینند، بعضی برمیدارند؛ «بَعْضُ السَّيّارَةِ» و انتخابِ دل
نور را پیدا نکردی؛ نور تو را پیدا کرد
از سنگریزه تا دُرّ؛ قصهی خم شدنِ دل برای نور
دلنوشته
یافتنِ بیجستوجو؛
«يَلْتَقِطْهُ» و رازِ دیدارهای ناگهانی و رسواییِ حسد
گاهی خدا میخواهد به ما بفهماند که هدایت همیشه محصولِ جستوجو نیست؛
گاهی محصولِ رسیدن است… رسیدنی که خودش میآورد، خودش میچینَد، خودش جلوی پایت میگذارد.
آنوقت قرآن، برای این «رسیدنِ بیطلب» دو تصویرِ تکاندهنده میآورد؛
یکی از تهِ چاه…
یکی از روی آب…
یوسف؛ نورِ چاه… و «بعضُ السَّيّارة»
برادران، وقتی خواستند یوسف را حذف کنند،
نقشهشان این بود که نور را از چشمها پنهان کنند؛
اما چه گفتند؟
﴿وَ أَلْقُوهُ فِي غَيابَتِ الْجُبِّ يَلْتَقِطْهُ بَعْضُ السَّيَّارَةِ﴾
یعنی: بیندازیدش تهِ چاه…
تا شاید رهگذری، مسافری، کاروانی…
او را «بردارد».
عجب!
همانجا قرآن پرده را کنار میزند:
نورِ یوسف، نه با اعلان و تبلیغ پیدا شد،
نه با برنامهریزیِ عالمانه؛
با یک «التقاط» پیدا شد؛
با یک خم شدنِ ناگهانیِ دست…
با یک سطل… یک طناب… یک نگاه…
و تازه دقت کن:
نمیگوید «همۀ کاروان»؛
میگوید: بعضُ السَّيّارة.
یعنی همهی رهگذران، رهگذرِ نور نمیشوند؛
فقط بعضی دلها—آنهایی که چشم دارند—
در میانهی راهِ آب، ناگهان با نور روبهرو میشوند.
آنها آمده بودند آب بردارند…
ولی خدا، نور بالا آورد.
و این همان امتحان است:
وقتی دنبالِ آب بودی و نور رسید…
چه میکنی؟
موسی؛ نورِ روی آب… و «آلِ فرعون»
و آن سوی دیگرِ قصه، عجیبتر است:
اینبار نور، نه در چاهِ پنهان،
که روی آبِ جاری است؛
در یک صندوق…
به سمتِ قصر…
﴿فَالْتَقَطَهُ آلُ فِرْعَوْنَ﴾
خاندان فرعون او را برگرفتند؛
نه برای خدا،
نه برای هدایت،
نه از سرِ شناخت…
فقط برداشتند؛ مثل «چیزی» که روی آب افتاده.
اما قرآن با یک جمله، طعمِ این «برداشتن» را عوض میکند:
﴿لِيَكُونَ لَهُمْ عَدُوًّا وَ حَزَناً﴾
تا سرانجام، برایشان دشمن و اندوه شود.
یعنی چه؟
یعنی ممکن است تو چیزی را «لَقَط» کنی…
اما چون چشمِ دل نداری،
همان نعمتِ بیطلب،
میشود آغازِ رسواییات.
فرعون هم «ملتقط» بود…
اما ملتقطی که نفهمید چه برداشته.
نور را در آغوش گرفت…
اما نه برای پرورشِ نور؛
برای افزودنِ زینتِ قصر.
و خدا نشان داد:
هر «یافتن» به نجات ختم نمیشود؛
گاهی «یافتن»، فقط اتمام حجت است.
راز مشترک: «يَلْتَقِطْهُ» و «فَالْتَقَطَهُ»
پس قرآن، با دو فعلِ همریشه، یک راز را میگوید:
هدایتِ بزرگ، گاهی با یک حرکتِ کوچک آغاز میشود.
یک «برداشتن»…
یک خم شدن…
یک لحظه که دستت رفت به سمت چیزی که فکر میکردی معمولی است.
و این دقیقاً همان چیزی است که گفتیم:
واقعاً ما که با معلم ربانی آشنا شدهایم،
کمتر کسیمان «دنبالِ او» بودهایم.
نه اینکه مقامش را میدانستیم و نقشه کشیدیم که پیدایش کنیم.
اصلاً کارت دعوت، از آن طرف صادر شد.
او خودش را در تورِ ما انداخت—
تا شاید عاقبتبهخیر شویم.
گاهی تو در بیابان راه میروی،
بیهوا خم میشوی یک سنگریزه برداری: لَقَطَ الحَصى…
که پرت کنی و رد شوی.
اما وقتی خم شدی،
دیدی در دستت دُرّی بزرگ است…
درخشان… یگانه…
خشکت میزند:
خدایا! چرا من؟!
من که دنبالِ دُرّ نبودم…
من که قدرش را نمیدانستم…
این لطف چطور شاملِ حالم شد؟!
و همانجا ترسِ شیرین میآید:
نکند این را که مفت به دست آوردم، مفت هم از دست بدهم؟
پس باید چشمم را باز کنم…
و مهمتر:
بگذارم نور، از دستم عبور کند و به قلبم برسد؛
نه اینکه فقط در مشت نگهش دارم؛
که «فَصَم» نشود—
یعنی نور وارد شود، اما در دل جا نگیرد.
زبانِ بیزبانیِ معلم ربانی
و معلم ربانی—این نورِ سرراهی—
با زبان بیزبانی میگوید:
همه مرا دور میاندازند…
من همانم که افتادهام کنار راه؛
هر که خواست برمیدارد.
(آنچه «مطرُوح» است، هر که بخواهد میگیرد…)
به این ظاهرِ خسته نگاه نکن.
گاهی نور، در لباسِ رفوخورده میآید؛
در «ثوبٍ لَقيطٍ: مَرفوءٍ».
زخم دارد…
غبار دارد…
اما اگر مرا برداری و رفو کنی،
میشوم پوششِ قلبت در برابر ناآرامیها.
میشوم چراغِ راهت.
میشوم دستِ امنی که دستت را میگیرد.
میگوید:
«هی! شانس به تو رو کرده… منم!
مفت و رایگانم… ببرم توی خانهی قلبت…
مراقبم باش…
جز من کسی را راه نده…
فقط من… تَمّ!
قدر مرا بدان… “اکرِمی مَثواه”…
تا بزرگ شوم و همهجا دستت را بگیرم.»
و بعد یک هشدارِ لطیف:
مواظب باش وقتی بزرگ شدم،
برای اغراض دنیایی نخواهیام…
قصهی زلیخا دوباره تکرار نشود.
من برای آخرتِ توام و دنیای حلالِ مورد نیازت؛
اگر گاهی کاری نمیکنم، به صلاح توست؛ اصرار نکن…
دو «رها کردن»؛ یکی حسد، یکی امر خدا
و اینجا یک تفاوتِ کلیدی روشن میشود؛
دو جور «انداختن» در قرآن داریم:
یکی از سرِ حسد:
﴿وَ أَلْقُوهُ فِي غَيابَتِ الْجُبِّ﴾
انداختنِ یوسف… برای کم کردنِ نور.
یکی به فرمانِ خدا، از سرِ حفاظت:
﴿فَأَلْقِيهِ فِي الْيَمِّ﴾
رها کردنِ موسی… برای رساندنِ نور.
هر دو «افتادن» است…
اما یکی سقوطِ نعمت است در چشمِ حسود،
و یکی پروازِ نعمت است در نقشهی ولایت در آفرینش.
جمعبندیِ دلنوشته
پس «لَقَط» در قرآن، فقط «برداشتن» نیست؛
آزمونِ قلب است:
یوسف را از تهِ چاه «یافتند»…
موسی را از روی آب «یافتند»…
و ما هم—خیلی وقتها—معلم ربانی را همینطور مییابیم:
یا از تهِ چاهِ روزمرّگی،
یا از موجهای حادثهها…
بیآنکه دنبال بوده باشیم.
اما سؤالِ اصلی بعد از «یافتنِ بیطلب» این است:
وقتی نور را برداشتی…
آیا خانهاش میدهی؟
یا فقط چند لحظه نگهش میداری و بعد،
با حسد یا غفلت، دوباره رهایش میکنی؟
خوشا آن دستی که وقتی دُرّ را دید،
دیگر سنگریزه پرتاب نکرد…
و خوشا آن دلی که وقتی نور سرراهش آمد،
خم شد…
برداشت…
و گفت:
«این رزقِ من است… این نورِ من است…»
دلنوشته
🌱 لَقْط؛ دارویی که باید با دستِ دل بچینی…
لَقْط یعنی نعمت، خودش آمده باشد؛
اما شفا هنوز نیامده است.
آمدنِ دارو با درمان فرق دارد.
دارو وقتی شفا میشود که برداشته شود،
فهمیده شود،
و به جان برسد.
خدا نشانهها را پنهان نکرده؛
آنها را پراکنده گذاشته است.
همانطور که گیاهان دارویی در دامنهها پخشاند،
آیات، لحظهها، معلمها، تلنگرها
در مسیر زندگی تو چیده شدهاند.
اما چیدن، کارِ توست.
اگر دل آماده نباشد،
نور ولایت هم میشود
گیاهی که از کنارش رد میشوی
و نمیدانی
در همین برگ ساده،
شفای زخمی عمیق خوابیده است.
خدا از تو «لَقْط» میخواهد؛
نه فقط دیدن،
بلکه برداشتن؛
نه فقط برداشتن،
بلکه فهمیدن؛
نه فقط فهمیدن،
بلکه پالایش دادنِ نور در دل.
از لَقْط تا نَسْج…
از دیدن تا بافتن…
راه ایمان همینجاست.
دقت کن:
برای انسان، دانه آفریده شد؛
اما خوردن، سهمِ آسیاب و خمیر و آتش است.
پشم آفریده شد؛
اما گرم شدن، سهمِ حلاجی و ریسندگی و بافتن است.
درخت آفریده شد؛
اما میوه، سهمِ کاشتن و آب دادن و صبر است.
و دارو آفریده شد؛
اما درمان، سهمِ چیدن، آمیختن و ساختن است.
پس ولایت هم همین است.
نورِ آماده نیست؛
نورِ قابلِ ساختن است.
نور ولایت را باید گرفت،
نه برای تماشا،
بلکه برای تبدیل.
باید خردش کرد،
با جان آمیخت،
در رفتار ریخت،
در صبر پخت،
در عمل بافت.
اینجاست که دل میفهمد چرا گفتهاند:
امر ما آسانپسند نیست.
نه چون خشن است،
بلکه چون سطحیپذیر نیست.
این نور،
برای کسی که میخواهد سریع نتیجه بگیرد،
آتش میشود.
برای کسی که میخواهد با آن معامله کند،
سنگین میشود.
اما برای دلی که حاضر است
از خود عبور کند،
میشود روشناییِ راه.
نه هر دستی دارو را میچیند؛
بعضی دستها عجله دارند.
نه هر چشمی دارو را میشناسد؛
بعضی چشمها فقط دنبال رنگ و بو هستند.
نه هر دلی دارو را میسازد؛
بعضی دلها طاقتِ صبر ندارند.
نور ولایت،
بالای قلهی صبر نشسته است.
بالای تسلیم.
بالای پالایش.
آنکه میخواهد از این چشمه بنوشد،
باید اول دلش را به خدا بسپارد؛
تا خدا هم دلش را
برای حملِ این نور
انتخاب کند.
پس لَقْط، فقط آغاز است.
یک خم شدنِ ساده.
یک برداشتنِ بیزحمت.
اما بعد از آن،
راهی طولانی شروع میشود؛
راهِ ساختنِ دارو،
راهِ تبدیلِ نور به شفا.
و این راه را
فقط آنها تا آخر میروند
که امتحان دادهاند؛
نه با زبان،
بلکه با جان.
امام باقر علیه السلام:
اللَّهُمَّ إِنَّكَ وَهَبْتَنَا أَجَلَّ شَيْءٍ عِنْدَكَ وَ هُوَ الْإِيمَانُ بِكَ مِنْ غَيْرِ سُؤَالٍ،
فَلَا تَحْرِمْنَا مَا دُونَ ذَلِكَ مِنَ الْغُفْرَانِ مَعَ الْمَسْأَلَةِ وَ الِابْتِهَالِ،
فَأَنْتَ الَّذِي يُغْنِي عِلْمُهُ عَنِ الْمَقَالِ، وَ كَرَمُهُ عَنِ السُّؤَالِ.
«خدایا! تو بزرگترین و باارزشترین نعمت نزد خودت را، که همان ایمان به توست، بدون اینکه از تو بخواهیم، به ما بخشیدی.
پس ما را از نعمتهای کوچکتر از آن، مانند آمرزش و بخشش، که اکنون از تو میخواهیم و به درگاهت التماس میکنیم، محروم مکن.
چرا که تو خدایی هستی که علمت بینیاز از گفتن است، و کرمت بینیاز از درخواست کردن.»
ایمانی که ما نخواستیم؛ نوری که ما را پیدا کرد
قبل از دعا، قبل از سؤال؛ لَقَط و رازِ ایمانِ بیدرخواست
رزقِ پیشدستانهی خدا؛ از لَقَط تا نورِ ایمان
وقتی ایمان سرِ راه میافتد؛ تفسیرِ یک دعای امام باقر (ع)
لَقَط؛ هدیهای که قبل از خواستن رسید
نوری که سؤال نخواست؛ ایمان، نخستین لَقَطِ الهی
ایمان را ما پیدا نکردیم؛ ایمان ما را برداشت
از چاه و نیل تا دلِ انسان؛ لَقَط و منطقِ لطفِ پیشینی خدا
لطفی که جلوتر از دعا آمد
هدیهی سرراهیِ خدا؛ ایمان، معلم نورانی و رازِ لَقَط
دلنوشته
هدیهی سرراهیِ خدا؛ ایمان، معلم نورانی و رازِ لَقَط
و اینجاست که دعای نورانیِ امام باقر علیهالسلام
مثل یک کلیدِ آرام، قفلِ دلِ واژۀ «لَقَط» را باز میکند…
امام نمیگوید:
خدایا ما از تو ایمان خواستیم و تو دادی؛
بلکه با شگفتی و شکر میگوید:
خدایا!
تو بزرگترین نعمتت را
بیآنکه از تو بخواهیم
به ما بخشیدی…
این جمله، آدم را میلرزاند.
یعنی اگر کمی دقیق نگاه کنیم،
میفهمیم که اصلِ مسیرِ هدایت
از جایی شروع شده
که ما حتی بلد نبودیم سؤال بپرسیم.
ما ایمان را «درخواست» نکردیم؛
ایمان، ما را پیدا کرد.
درست مثل یوسف در تهِ چاه،
درست مثل موسی روی آب،
درست مثل نوری که
بیدعوت،
بیادعا،
بیتابلو
سرِ راه دل افتاد.
این همان منطقِ «لَقَط» است.
امام باقر علیهالسلام دارد به ما یاد میدهد
که ایمان،
اولین رزقِ سرراهیِ خداست؛
رزقی که پیش از دعا،
پیش از التماس،
پیش از زبان،
در دل افتاده است.
پس اگر خدا
این گوهرِ عظیم را
بیدرخواست داده،
چطور ممکن است
درِ نعمتهای کوچکتر را
به روی ما ببندد؟
اگر نور ایمان را
بیطلب در دل گذاشته،
چطور گمان کنیم
که مغفرت، رحمت، گشایش،
نیازمند خواهشهای فرساینده است؟
اینجاست که امام
ما را از یک سوءظنِ پنهان نجات میدهد:
این خیالِ غلط که
خدا تا نخواهی، نمیدهد.
نه…
گاهی خدا قبل از خواستن میدهد،
تا بدانی
دادنِ او از جنسِ کرم است،
نه معامله.
و حالا اگر این دعا را
کنارِ واژۀ «لَقَط» بگذاری،
همهچیز روشن میشود:
لَقَط یعنی
چیزی که خدا
بیمقدمه
جلوی پایت گذاشته است.
در قرآن:
«يَلْتَقِطْهُ بَعْضُ السَّيَّارَةِ»
و
«فَالْتَقَطَهُ آلُ فِرْعَوْنَ»
نه یوسف را کسی سفارش داده بود،
نه موسی را کسی ثبتنام کرده بود.
هیچکدام
با جستوجوی انسانی پیدا نشدند.
بلکه خدا
نور را در مسیر گذاشت،
و گفت:
حالا نوبتِ دلِ توست.
همانطور که ایمان
بیدرخواست به دل افتاد،
همانطور هم
معلم نورانی،
رزق هدایت،
فرصتِ بیداری
بیهیاهو سرِ راهت قرار میگیرد.
نه تبلیغ دارد،
نه فشار،
نه اجبار.
فقط یک سؤالِ بیصدا:
برمیداری یا رد میشوی؟
«لَقَط»
رمزِ همین لحظه است؛
لحظهای که
نور، خودش آمده
و حالا نوبتِ توست
که با او چه کنی.
این هدیهی سرراهی
یا در آغوش گرفته میشود
و به ایمانِ زنده تبدیل میگردد،
یا—
از سرِ غفلت،
یا حسادت،
یا ترس—
کنار زده میشود
و دل،
خودش را از بزرگترین نعمت
محروم میکند.
پس وقتی دلت تنگ شد،
وقتی فکر کردی
راه بسته است،
یاد این دعا بیفت:
خدایی که
ایمان را بیدرخواست به دلت انداخت،
حتماً
از تنگی دلت خبر دارد.
و اگر بخواهد پاسخ دهد،
باز هم
از همان راهِ آشنای خودش میآید:
بیسر و صدا،
بیپیشآگهی،
مثل نوری
که ناگهان
سرِ راهت افتاده است…
این است معنای عمیقِ «لَقَط»:
لطفی پنهان،
هدیهای پیشدستانه،
و رزقی نورانی
که قبل از سؤال
به دل رسیده است.
يَا مُبْتَدِئاً بِالنِّعَمِ قَبْلَ اسْتِحْقَاقِهَا
دعاء سيدنا زين العابدين ع:
يَا مَنْ أَظْهَرَ الْجَمِيلَ وَ سَتَرَ الْقَبِيحَ
يَا مَنْ لَمْ يُؤَاخِذْ بِالْجَرِيرَةِ وَ لَمْ يَهْتِكِ السِّتْرَ
يَا عَظِيمَ الْعَفْوِ يَا حَسَنَ التَّجَاوُزِ يَا وَاسِعَ الْمَغْفِرَةِ يَا بَاسِطَ الْيَدَيْنِ بِالرَّحْمَةِ
يَا صَاحِبَ كُلِّ نَجْوَى يَا مُنْتَهَى كُلِّ شَكْوَى يَا كَرِيمَ الصَّفْحِ يَا عَظِيمَ الرَّجَاءِ
يَا مُبْتَدِئاً بِالنِّعَمِ قَبْلَ اسْتِحْقَاقِهَا
يَا رَبَّنَا وَ سَيِّدَنَا وَ مَوْلَانَا يَا غَايَةَ رَغْبَتِنَا أَسْأَلُكَ اللَّهُمَّ أَنْ تُصَلِّيَ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ.
ای آنکه زیبایی را آشکار میکنی و زشتی را میپوشانی،
ای آنکه به خاطرِ لغزشها مؤاخذه نمیکنی و پردهدری نمینمایی،
ای صاحبِ گذشتِ بزرگ،
ای نیکوگذر از خطاها،
ای گستردهدامنِ آمرزش،
ای آنکه دستانت به رحمت گشوده است،
ای آگاهِ هر نجوا،
ای پایانِ هر شکایت،
ای کریم در چشمپوشی،
ای بزرگترین تکیهگاهِ امید،
ای آنکه نعمتها را پیش از شایستگی ما آغاز میکنی،
ای پروردگارِ ما،
ای سرور و مولای ما،
ای نهایتِ آرزوی ما،
از تو میخواهم—ای خدا—
که بر محمد و خاندانِ محمد درود فرستی.
«يَا مُبْتَدِئاً بِالنِّعَمِ قَبْلَ اسْتِحْقَاقِهَا»
پیش از لیاقت؛ وقتی خدا آغازگرِ نعمت است
نعمتِ زودرس؛ ایمان، پیش از استحقاق
او شروع کرد؛ ما تازه فهمیدیم
آغازِ رحمت، پیش از سؤال
ایمانی که قبل از لیاقت رسید
هدیهای که جلوتر از ما آمد
وقتی خدا منتظرِ شایستگی نماند
لَقَطِ پیش از استحقاق؛ منطقِ کرمِ الهی
آغاز با خداست، نه با ما
يَا مُبْتَدِئاً بِالنِّعَمِ؛ قصۀ شروعِ نور
دلنوشته
«يَا مُبْتَدِئاً بِالنِّعَمِ قَبْلَ اسْتِحْقَاقِهَا»
پیش از لیاقت؛ وقتی خدا آغازگرِ نعمت است
و درست در همین نقطه،
دلنوشته به یک نام میرسد؛
نامی که خلاصهی همۀ این راه است:
«يَا مُبْتَدِئاً بِالنِّعَمِ قَبْلَ اسْتِحْقَاقِهَا»
ای آنکه نعمت را آغاز میکنی
پیش از آنکه ما لایقش باشیم…
این جمله،
ترجمهی تمامِ قصۀ «لَقَط» است.
ایمان،
هدایت،
معلم نورانی،
همه از همینجا شروع شدهاند:
نه از شایستگی ما،
نه از فهم ما،
نه از درخواست ما؛
بلکه از ابتدای تو.
ما هنوز بلد نبودیم سؤال بپرسیم،
هنوز نمیدانستیم چه میخواهیم،
هنوز دلمان پر از غبار بود،
اما تو شروع کردی.
تو نور را گذاشتی سرِ راه؛
مثل دانهای روی خاک،
مثل کودکی کنار جاده،
مثل نوری افتاده در مسیر دل.
و این آغازِ نعمت،
نه از سرِ بیحسابی،
که از سرِ کرم بود.
ای خدایی که
زیبایی را آشکار میکنی
و زشتی را میپوشانی؛
اگر پرده را کنار میزدی،
اگر حساب را زود باز میکردی،
کدام دل میتوانست بایستد؟
تو آغازگرِ نعمتی،
و ما تازه در حالِ فهمیدنِ آنایم.
ایمانی که بیدرخواست آمد،
معلمی که بیدعوت رسید،
نوری که بیادعا جلویمان سبز شد،
همه شهادت میدهند
که تو قبل از استحقاق بخشیدی.
و حالا ما ایستادهایم
در برابر این پرسشِ بزرگ:
با نعمتی که زودتر از لیاقتمان رسیده،
چه خواهیم کرد؟
آیا آن را
در دل جا میدهیم،
پرورش میدهیم،
و به شکر بدل میکنیم؟
یا مثل اهل حسادت،
به جای پذیرشِ نعمت،
شروعِ نعمت را انکار میکنیم؟
ای خدایی که
دستهایت به رحمت گشوده است،
و کرمت از سؤال بینیاز؛
اگر ایمان را
بیدرخواست دادی،
ما را به فهمِ این ایمان هم برسان.
اگر نور را
سرِ راهمان گذاشتی،
دلمان را هم
برای برداشتنش خم کن.
مگذار
نعمتِ پیشدستانهی تو
به حجتِ علیه ما تبدیل شود.
مگذار
«لَمَّا جاءَهُمْ»
داستانِ ما شود.
ای آغازگرِ نعمتها…
ما دیر فهمیدیم،
اما هنوز امیدواریم؛
چون تو
نه از لیاقت ما شروع میکنی،
بلکه از رحمتِ خودت.
إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا بِالذِّكْرِ لَمَّا جاءَهُمْ
[سورة فصلت (۴۱): الآيات ۳۶ الى ۴۲]
وَ إِمَّا يَنْزَغَنَّكَ مِنَ الشَّيْطانِ نَزْغٌ فَاسْتَعِذْ بِاللَّهِ إِنَّهُ هُوَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ (۳۶)
و اگر دمدمهاى از شيطان تو را از جاى درآورد، پس به خدا پناه ببر كه او خود شنواى داناست.
وَ مِنْ آياتِهِ اللَّيْلُ وَ النَّهارُ وَ الشَّمْسُ وَ الْقَمَرُ لا تَسْجُدُوا لِلشَّمْسِ وَ لا لِلْقَمَرِ وَ اسْجُدُوا لِلَّهِ الَّذِي خَلَقَهُنَّ إِنْ كُنْتُمْ إِيَّاهُ تَعْبُدُونَ (۳۷)
و از نشانههاى [حضورِ] او شب و روز و خورشيد و ماه است؛ نه براى خورشيد سجده كنيد و نه براى ماه، و آن خدايى را سجده كنيد كه آنها را خلق كرده است اگر تنها او را مىپرستيد.
فَإِنِ اسْتَكْبَرُوا فَالَّذِينَ عِنْدَ رَبِّكَ يُسَبِّحُونَ لَهُ بِاللَّيْلِ وَ النَّهارِ وَ هُمْ لا يَسْأَمُونَ (۳۸)
پس اگر كبر ورزيدند، كسانى كه در پيشگاه پروردگارِ تواَند شبانهروز او را نيايش مىكنند و خسته نمىشوند.
وَ مِنْ آياتِهِ أَنَّكَ تَرى الْأَرْضَ خاشِعَةً فَإِذا أَنْزَلْنا عَلَيْهَا الْماءَ اهْتَزَّتْ وَ رَبَتْ إِنَّ الَّذِي أَحْياها لَمُحْيِ الْمَوْتى إِنَّهُ عَلى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ (۳۹)
و از [ديگر] نشانههاى او اين است كه تو زمين را فسرده مىبينى و چون باران بر آن فروريزيم به جنبش درآيد و بردَمَد. آرى، همان كسى كه آن را زندگى بخشيد قطعاً زندهكننده مردگان است. در حقيقت، او بر هر چيزى تواناست.
إِنَّ الَّذِينَ يُلْحِدُونَ فِي آياتِنا لا يَخْفَوْنَ عَلَيْنا أَ فَمَنْ يُلْقى فِي النَّارِ خَيْرٌ أَمْ مَنْ يَأْتِي آمِناً يَوْمَ الْقِيامَةِ اعْمَلُوا ما شِئْتُمْ إِنَّهُ بِما تَعْمَلُونَ بَصِيرٌ (۴۰)
كسانى كه در [فهم و ارائه] آيات ما كژ مىروند بر ما پوشيده نيستند. آيا كسى كه در آتش افكنده مىشود بهتر است يا كسى كه روز قيامت آسودهخاطر مىآيد؟ هر چه مىخواهيد بكنيد كه او به آنچه انجام مىدهيد بيناست.
إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا بِالذِّكْرِ لَمَّا جاءَهُمْ وَ إِنَّهُ لَكِتابٌ عَزِيزٌ (۴۱)
كسانى كه به اين قرآن -چون بديشان رسيد- كفر ورزيدند [به كيفر خود مىرسند] و به راستى كه آن كتابى ارجمند است.
لا يَأْتِيهِ الْباطِلُ مِنْ بَيْنِ يَدَيْهِ وَ لا مِنْ خَلْفِهِ تَنْزِيلٌ مِنْ حَكِيمٍ حَمِيدٍ (۴۲)
از پيش روى آن و از پشت سرش باطل به سويش نمىآيد؛ وحى [نامه]اى است از حكيمى ستوده[صفات].
«لَمَّا جاءَهُمْ»؛ وقتی نور رسید، دل نپذیرفت
کفرِ پس از رسیدن؛ داستان آنان که هدیه را دیدند و نپذیرفتند
نور آمد، اما دل خم نشد
امتحانِ لحظهی رسیدن؛ «إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا بِالذِّكْرِ لَمَّا جاءَهُمْ»
وقتی هدیه سرِ راه است و حسادت راه را میبندد
رسیدنِ نور و رسواییِ دلها
نه پیش از دیدن؛ کفر درست در لحظهی «لَمَّا جاءَهُمْ»
هدیهای که رسید، اما سنگ خورد
لَقَطِ ناپذیرفته؛ وقتی نور را کج دیدند
آیات رسیدند؛ دلها کج رفتند
دلنوشته
«لَمَّا جاءَهُمْ»؛ وقتی نور رسید، دل نپذیرفت
و حالا قصه عوض میشود…
قصه میرسد به جایی که هدیه آمده،
نور رسیده،
اما دل، تصمیم دیگری گرفته است.
قرآن با یک عبارتِ کوتاه،
تمامِ این لحظهی سرنوشتساز را جمع میکند:
«لَمَّا جاءَهُمْ…»
یعنی: وقتی به آنها رسید.
این «رسیدن»، همان لحظهی لَقَط است.
همان دم که نور، دیگر دور نیست؛
جلوی چشم است،
در دسترس است،
بهانهای برای ندیدن ندارد.
هر انسانی—
چه اهل یقین،
چه گرفتار شک و حسادت—
بالاخره به این لحظه میرسد.
لحظهای که آیهای روشن،
یا رسولی هدایتگر،
یا معلمی نورانی
بیپرده مقابلش میایستد.
دیگر وقتِ حرف نیست؛
وقتِ انتخاب است.
اما قرآن میگوید:
بعضیها، درست همان لحظه که رسید،
کفر ورزیدند.
نه قبلش…
نه از ناآگاهی…
بلکه چون رسید.
اینجاست که دردِ قصه شروع میشود.
چون مشکلِ اینها نرسیدنِ نور نبود؛
مشکل، تحمّلِ نور بود.
نور آمده بود تا عیبها را نشان دهد،
تا کجیها را صاف کند،
تا آینه بگیرد جلوی دل.
و دلِ حسود،
آینه را دوست ندارد.
اینجاست که دو ذکر،
دو مسیر،
دو سرنوشت
از هم جدا میشود:
یک دل،
وقتی با نور روبهرو میشود،
زیر لب میگوید:
«پروردگارا! ما به خودمان ظلم کردیم…»
مسئولیت را میپذیرد،
میشکند،
و همین شکستگی،
راهِ بازگشت را باز میکند.
اما دلِ دیگر—دلِ منافقِ حسود—
ذکرش چیز دیگری است:
«پروردگارا! تو مرا گمراه کردی…»
همیشه تقصیر گردنِ دیگری است.
یا آیه بد فهمیده شده،
یا معلم مشکل دارد،
یا زمانه بد است،
یا شرایط اجازه نمیدهد.
این دل،
بهجای اینکه نور را بردارد،
شروع میکند به کجکردنِ نور.
قرآن اسمش را میگذارد:
الحاد در آیات.
نه انکارِ صریح؛
بلکه پیچاندن،
تحریفِ جهت،
کجنماییِ حقیقت.
و اینجاست که آیه میپرسد:
واقعاً کدام بهتر است؟
آنکه با این بازیها
خودش را به آتش میاندازد،
یا آنکه با آرامش
و امنیت
به استقبال قیامت میآید؟
دردناکترین بخش ماجرا اینجاست:
اینها نور را دیدند…
هدیهی سرراهی خدا را دیدند…
اما بهجای خم شدن برای برداشتنش،
ایستادند و گفتند:
«نه… این مطابق میلِ ما نیست.»
شب و روز را دیدند،
خورشید و ماه را دیدند،
زمینِ مردهای را دیدند
که با آب، زنده میشود—
اما حاضر نشدند
سر بر زمینِ حقیقت بگذارند.
و اگر کبر ورزیدند؟
عیبی ندارد…
راه نور تعطیل نمیشود.
فرشتگان،
اهل دل،
دلهای زنده
همچنان
شب و روز تسبیح میگویند
و خسته نمیشوند.
نور،
به لجبازیِ تاریکی
وابسته نیست.
اما حقیقت تلخ این است:
«لَمَّا جاءَهُمْ»
برای بعضیها
نقطهی نجات نیست؛
نقطهی رسوایی است.
همان لحظهای که باید
هدیه را در آغوش میگرفتند،
شروع کردند به سنگزدن.
همان دم که باید
نور را رزق میکردند،
آن را تهدید دیدند.
و قرآن با آرامشی قاطع میگوید:
باطل،
نه از پیش رو،
نه از پشت سر
نمیتواند به این نور نزدیک شود.
این نور،
از حکیمِ ستوده نازل شده است.
یعنی چه؟
یعنی حتی اگر تو نور را نگیری،
نور باطل نمیشود؛
فقط تو از نور محروم میشوی.
و این است داستانِ اهل حسادتِ منافق:
نه اینکه هدیه به آنها نرسید؛
بلکه وقتی رسید،
نتوانستند
خودشان را پایین بیاورند
تا آن را بردارند.
نور سرِ راه بود…
اما دل،
خم نشد.
دلنوشته
«نورِ سرراهی؛ انتخابی که دل را رسوا میکند»
گاهی خدا، نورش را نه در اوج آسمانها،
بلکه درست سرِ راه دلها میگذارد…
در سادهترین نقطه،
در طبیعیترین مکان،
در لحظهای که هیچکس انتظار ندارد.
مثل یوسف…
که در چاه افتاد،
اما حقیقتش از آسمان هم بلندتر بود.
و خدا او را سر راه کاروان گذاشت،
تا معلوم شود چه کسی ارزش این نور را میفهمد
و چه کسی بیاعتنا از کنارش میگذرد.
مثل موسی…
که در صندوقی کوچک،
روی آبی آرام،
به سوی قصر فرعون رفت؛
تا امتحان شود که:
چه کسی با دیدن این نورِ نوزاد،
دلش میلرزد،
و چه کسی فقط ظاهر را میبیند.
این همان راز واژۀ «لَقَط» است.
پرندهای که دانهٔ منتخبش را
از میان هزار دانه انتخاب میکند و برمیدارد—
این تصویرِ زیبای انتخابِ دلهای ماست.
خدا نیز دانههای نورانیاش را
روی زمینِ زندگیِ ما میپاشد.
گاهی به شکل یک یوسف،
گاهی به شکل یک موسی،
گاهی به شکل یک معلم ربانی،
گاهی به شکل یک آیه،
گاهی یک لحظه،
یک نگاه،
یک تلنگر،
یک فرصت نابِ نورانی…
و بعد با مهربانی میبیند
که کدام دل مثل پرندهای عاشق،
نور را از زمین برمیدارد؛
و کدام دل،
بهجای نور،
دانههای تلخِ تمنا را انتخاب میکند.
اینکه خدا «نور سرراهی» قرار میدهد،
بیاحترامی به نور نیست؛
این نهایتِ احترام به دلِ انسان است.
این ماموریت معلم نورانی است.
خدا اسم نورانی خودش را در دسترس قرار میدهد؛
و میخواهد ببیند آیا ما،
در این میدانِ انتخاب،
به نور بزرگ میشویم یا
در برابر تمنا کوچک میمانیم.
چه ابتلایی…
چه آزمونی…
که خدا نور را در دسترس ما میگذارد،
تا ما، آزادانه—
آزادانه مثل یک پرنده—
دانهٔ انتخابمان را برداریم.
آیا نور یوسف را برمیداریم؟
آیا دانهٔ رسالت موسی را؟
آیا رزق نورانی علم را؟
یا باز هم—مثل برخی دلهای حسود—
دانههای تاریک تمنّا را؟
انگار خدا به بندگان حسودش فرصت دوباره میدهد،
تا اشتباه عالم ذر را این بار تکرار نکنند.
انگار خدا به آنان میگوید:
«ببین…
این نور، این یوسف، این موسی، این هدایت—
همینجاست.
در دسترس.
روی زمینِ انتخاب.
اگر میخواهی بردارش…
اگر عاشق نوری،
این دانه برای توست.»
و خوشا آن دلی که وقتی نور سرراهش قرار میگیرد،
بیهیچ تردیدی،
با شوق،
با عشق،
با فهم،
آن را برمیدارد…
و میگوید:
«این رزقِ من است؛
این نصیب من است؛
این نورِ من است.»
دلنوشته
«وقتی نور سرِ راه است… اما دلِ حسود خم نمیشود»
اما آه…
اینجا جایی است که دل آدم میگیرد،
اشک در گلو میایستد،
و قصه، از زیبایی انتخاب،
به اندوه انتخاب نکردن میرسد.
زیرا در همین لحظهای که خدا
دانهٔ نورانی یوسف را
در چاه سرراه کاروان میگذارد،
و دانهٔ موسایی را
بر موجهای نیل جاری میکند،
و رزق علم و معرفت را
در مسیر دلها میپاشد،
تا هر کس دانهٔ خودش را بردارد…
همانجا،
حسود ایستاده است.
با دستی لرزان از تاریکی،
نه برای برداشتن نور،
بلکه برای لکهدار کردنش.
به جای اینکه این دانهٔ درخشان را
رزق جانش کند،
به جای اینکه آن را با عشق بردارد
و بر زبان و قلبش بگذارد،
مدام در تلاش است تا
عیبی بتراشد،
انگی بتابد،
اتهامی بسازد،
و نور را از ارزش بیندازد.
انگار حسود،
این دانهٔ نور را نمیبیند،
فقط در پی آن است که
دیگران هم آن را نبینند.
این دانه را به جای در آغوش گرفتن،
با سنگ تهمت به آن میزند.
و به جای اینکه آن را «لَقْط» کند،
سعی میکند زیر خاک پنهانش کند.
و دل انسان
همینجا شکستنی میشود…
چون این داستان،
قصهٔ یکبار و دو بار نیست؛
قصهٔ صد سَبيلِ اهل حسادت است؛
قصهٔ هزار بار تکرار شدن است.
همان کاری که با یوسف کردند،
وقتی بهجای بلند کردنش،
در چاه انداختند.
همان کاری که با موسی کردند،
وقتی نور کودکانهاش را
با سیاستِ قصر تیره میدیدند.
همان کاری که با معلمِ ربانی میکنند،
وقتی بهجای دیدن نور علمش،
دفترچهٔ گذشتهاش را ورق میزنند
تا چیزی پیدا کنند…
و حتی اگر پیدا نشود،
میسازند.
حسود همیشه دنبال سقوط نور است،
نه شکوفایی قلب خودش.
و این اندوهِ بزرگِ قصه است:
اینکه نور در دسترس است،
در تیررس دل است،
در کفِ زمینِ انتخاب…
اما حسود
دستش را دراز نمیکند.
و بدتر اینکه
نمیگذارد دیگران هم دستشان را دراز کنند.
به نور تهمت میزند،
به یوسف افتراء میبندد،
به موسی انگ میچسباند،
به روی معلم خاک میریزد،
تا مبادا کسی
این دانهٔ درخشان را
بردارد و زنده شود.
اینجاست که
دل آسمان هم میگیرد…
چون هزار بار در تاریخ،
هزار بار در دیروز،
هزار بار در امروز،
این صحنه تکرار شده است:
نور سرراه دلهاست،
اما حسود،
بهجای برداشتن نور،
سنگ برمیدارد.
و چه اندوهی بالاتر از این؟
که رزق نورانی علم،
رزق یوسف،
رزق موسی،
رزق بودن با معلم ربانی—
همه روی زمین پاشیده شده،
اما حسود
دستش را نه برای گرفتن،
که برای زدودن نور از چشم دیگران بلند میکند.
و آدم میماند با یک غصهٔ آرام و عمیق:
خدایا…
چرا برخی دلها
بهجای اینکه پرندهای باشند
که دانهٔ نور را از زمین بردارند،
کلاغهایی میشوند
که فقط بر نور غبار میریزند
و سیاهیشان را پخش میکنند؟
و پاسخ خدا
در سکوتی نورانی میآید:
«اینها امتحاناند…
و نور،
هرچقدر هم سنگ بر آن بزنند،
از بین نمیرود؛
فقط دستانِ تاریکِ تهمتزن را
رسواتر میکند.»
و چه محزون،
اما چه حقیقتمند است این سنت آفرینش:
نور همیشه سرراه است…
اما همه،
برای برداشتنش
خم نمیشوند.
دلنوشته
«دیداری که نصیب همه نمیشود؛ راز سرنوشتِ ناشناختۀ دلهایی که باید با یوسف روبهرو شوند»
و حالا دل آدم بیشتر میسوزد،
وقتی به این حقیقت میرسد که آیه میفرماید:
«يَلْتَقِطْهُ بَعْضُ السَّيَّارَةِ»
یعنی فقط بعضی از رهگذران،
بعضی از مسافران،
بعضی از گذرانِ روزگار،
توفیق پیدا میکنند که چشمشان به یوسف بیفتد.
نه همه…
این، تقدیری است که خدا نوشته:
در هر زمان،
در هر نسل،
در هر عصر،
فقط «بعضیها»
با یوسف روبهرو میشوند.
نه از روی شانس،
نه اتفاقی،
نه تصادفی—
بلکه از روی حسابِ عالم ذر.
اما دردآورتر از این چیست؟
اینکه همانهایی هم که خدا برایشان تقدیر کرده
که «یوسف را ببینند»،
همهشان عاقبتبهخیر نمیشوند.
بعضی،
وقتی چشم در چشم یوسف میافتد،
نور را انتخاب میکند،
آرام میشود،
آغوش دلش باز میشود…
چون ارزش یوسف را از تمناهای خودش
بیشتر میبیند.
اما بعضی دیگر…
آه…
بعضی دیگر همین دیدار،
برایشان اتمام حجت است.
نه تولد نور.
اینها همان کسانیاند که
یوسف را دیدند،
شناختند،
درخشندگیاش را فهمیدند—
اما ارزش تمناهایشان
از ارزش یوسف برایشان بیشتر بود.
پس در ترازو،
نور را پایین گذاشتند،
و تمنّا را بالا.
و اینجاست که
حجاب حسد،
قلب را از نور جدا میکند.
و دیدار یوسف،
بهجای رزق،
بهجای نجات،
میشود داستان اتمام حجت.
خدا خودش میداند
در میان کسانی که هرگز یوسف را نمیبینند،
کدام دلها اگر یوسف را میدیدند،
عاشق میشدند،
و کدامها اگر میدیدند،
دشمن میشدند.
او از نیتهای پنهان،
از «رغبتِ نهانی»
و از «بغضِ پنهانی»
در عالم ذر خبر دارد.
و معلم…
معلم تنها مأمور یک چیز است:
روبهرو شدن با «بَعْضُ السَّيَّارَةِ».
همان دلهایی که در عالم ذر
برنامهریزی شدهاند،
سهمشان،
دیدار است؛
یا برای اتمام نعمت،
یا برای اتمام حجت.
و هیچکس نمیداند
در عالم ذرِ مخاطبین معلم
چه گذشته است—
کدامها مستقرّ بودهاند،
و کدامها معار؛
کدام دلها برای نور ساخته شدهاند،
و کدام دلها
در پنهانترین لایهٔ وجودشان
حسدی خوابیده
که با اولین تلألؤ نور
بیدار میشود.
این دو دسته،
در این دنیا،
از فیلتر معلم میگذرند:
دستهای میفهمند،
میگیرند،
برمیدارند،
«لَقَط» میکنند…
و سعادتشان نوشته میشود.
دستهای اما
نور را میبینند،
اما تمنّا را میچسبند.
و همین انتخاب،
در برابر نور،
سرنوشت ابدیشان را مینویسد.
و دل آدم میماند
با غم و حقیقتی که
نه میشود انکارش کرد
و نه میشود از آن گریخت:
دیدار یوسف
برای بعضیها اتمام نعمت است،
برای بعضیها اتمام حجت است،
و این دیدار،
آزمونی است که هرگز تکرار نخواهد شد.
دلنوشته
بعضُ السیّارة؛ برخوردهای بیحساب با نور
«يَلْتَقِطْهُ بَعْضُ السَّيَّارَةِ»
گاهی کاروانِ زندگی میگذرد و دلِ تو برای آب آمده، نه برای نور.
نه دنبال معلمی هستی، نه میدانی قصه از چه قرار است.
اما در نقشهی ولایت در آفرینش، حادثهای اتفاق میافتد:
چاهی، طنابی، سطلی… و ناگهان 👈چهرهای از نور👉 بالا میآید؛
«يَلْتَقِطْهُ بَعْضُ السَّيَّارَةِ» — جمعی اندک از اهلِ سیر، که اصلاً به قصدِ او نیامده بودند، ناگاه با معلمِ ربانی آشنا میشوند.
این «التقاط»، بیحساب به چشم میآید؛
گویی تقدیری است که بیدعوت، در دلِ سفر مینشیند.
اما سرنوشت از همین لحظه دو شاخه میشود:
شاخهی اول: معارینِ حسود.
اینها، برخی از همان «بعض»اند که نور را دیدند،
اما چون چراغِ معلم، تمنّاهای تاریکشان را رسوا میکرد،
تصمیم گرفتند چراغ را خاموش کنند.
میکوشند او را از سرِ راه بردارند،
یا دستکم ارزشش را بخس بزنند تا وجدانشان آرام بگیرد.
دلشان آب میخواست، اما نور آمد؛
پس نور را به قیمتِ هوس میفروشند،
و خود را با سرابِ «ماجرا به نفع ما تمام شود» تسکین میدهند.
این داستان، تکراری و تلخ است:
آشنایی با نور، بهانهای برای حذف نور!
شاخهی دوم: مستقرّین.
عدهای بسیار کم؛ همان اندکِ اندک.
نترسیدند که نور تمنّاهای کهنهشان را بسوزاند.
بهجای معاملهگری با حقیقت، دستِ دلشان را دادند به فرشتهی مهربان.
آرامآرام، عملِ صالح رویید؛
کلمهها تبدیل شد به کردار، و کردار به تقدیر.
اینها فهمیدند که این آشناییِ ناگهانی، «فرصت طلایی» است—
درِ آسمانی که یک لحظه باز شده تا سرنوشت بهشتیشان رقم بخورد.
ای دوست!
کاروان میگذرد؛ نه یکبار، که بارها.
نور، همیشه نزدیکتر از آن است که گمان میبری.
اما «بعضُ السیّارة» بودن کافی نیست؛
مهم این است که پس از «يلتقطه»، چه میکنی؟
آیا نور را به قیمتِ تمنّاهای خود میفروشی،
یا تمنّا را به پای نور قربانی میکنی؟
اگر روزی بیدعوت، چراغی در زندگیت بالا آمد—
صدای معلمِ ربانی، نگاهِ هشداردهندهاش، مهربانیِ بیقیمتش—
بدان که آزمونِ بزرگ آغاز شده است.
حسد، تو را به حذفِ چراغ فرامیخواند؛
اما تقدیر، تو را به صلح با نور و تولدِ عملِ صالح.
مبادا از همان «بعض» باشیم که آشنا میشوند تا انکار کنند.
از همانهایی که نور را دیدند و گفتند: «این چراغ، مطابقِ ذائقۀ ما نیست!»
بیا جزوِ معدودِ مستقرّین شویم—
کسانی که بهجای قیمتگذاری بر نور، خود را بیقیمت به نور میسپارند.
آنگاه میبینی چگونه «اتّفاقِ کوچکِ سرِ چاه»
در نظام نورانی هستی، تقدیرِ بزرگِ بهشت میشود؛
و دل تو، خانهای میگردد که خدا اذنِ رفعتش داده است.
همینجا، همین حالا؛
اگر «نور» را از چاهِ روزمرّگی بالا بکشی—
و به جای فروختنش، بر فرازِ دل بیفرازی.
@@@
نورِ سرِ راه
لَقَط؛ هدیهای که پیش از جستوجو، تو را مییابد
گاهی هدایت الهی با جستوجو آغاز نمیشود.
با اعلام و نشانههای پر سر و صدا نمیآید.
گاهی فقط ظاهر میشود—
آرام، بیمقدمه،
مثل کودکی که کنار جاده رها شده است.
در قرآن، واژهی «لَقَط» تنها دو بار آمده،
اما دریچهای گسترده به حقیقتی ژرف میگشاید.
از چیزی سخن میگوید که بیقصد یافت میشود،
بیدرخواست عطا میگردد،
و گویی تصادفی از زمینِ زندگی برداشته میشود—
در حالی که در حساب خدا، هیچ چیز تصادفی نیست.
یوسف را کسی جستوجو نکرد.
او را کاروانی رهگذر از تهِ چاه برگرفت:
«يَلْتَقِطْهُ بَعْضُ السَّيَّارَةِ».
برای آب آمده بودند،
اما نور بالا آمد.
موسی را کسی انتظار نمیکشید.
خاندان فرعون او را از دلِ آب برداشتند:
«فَالْتَقَطَهُ آلُ فِرْعَوْنَ».
دست به سوی صندوقی شناور دراز کردند،
بیآنکه بدانند آیندهی فروپاشیِ تخت خود را در آغوش گرفتهاند.
هر دو دیدار، یک حقیقت را فاش میکند:
بزرگترین عطایای خدا
اغلب پیش از آنکه بلد باشیم بخواهیم، به سراغمان میآیند.
این رازِ «لَقَط» است.
هدیهای که در مسیر گذاشته میشود.
رحمتی که پیش از استحقاق میرسد.
نوری که انسان را نه با تلاش،
بلکه با واکنش دل میآزماید.
زیرا هر که نور را مییابد، آن را نمیپذیرد.
برخی نور را برمیدارند تا با آن معامله کنند.
برخی از افشاگریِ آن میترسند.
برخی از سرِ حسادت، ارزشش را میکاهند.
و اندکی—بسیار اندک—
آن را میشناسند و در دل جای میدهند.
هدایت راستین همیشه پرزرقوبرق نیست.
گاه ساده، خاموش، حتی زخمی به نظر میرسد.
مثل کودکی رهاشده،
که به جای تحسین،
به پناه، صبر و مهر نیاز دارد.
از همین روست که هدایت، امتحان است؛
نه چون پنهان است،
بلکه چون آشکارا عرضه میشود.
ایمان نیز چنین آغاز میشود.
چنانکه امام باقر علیهالسلام یادآور میشود،
بزرگترین نعمت—ایمان به خدا—
بیآنکه از او بخواهیم،
به ما بخشیده شد.
و اگر اصلِ ایمان بیدرخواست عطا شده،
چرا گمان کنیم مغفرت و رحمت
از راههایی که انتظارش را نداریم، نخواهد رسید؟
معلم نورانی،
کلمهی بیدارگر،
لحظهای که جان را میلرزاند—
همه صورتهایی از «لَقَط»اند؛
نورهایی بیصاحب که آگاهانه
در مسیر تقدیر انسان نهاده شدهاند.
پس پرسش این نیست که آیا نور میآید یا نه.
نور، همیشه میآید.
پرسش این است:
وقتی نور سرِ راهت افتاد،
آیا خم میشوی و برمیداریاش؟
یا بیاعتنا میگذری
و خود را قانع میکنی
که هرگز سهم تو نبوده است؟