#دلنوشته

سمّ تمنّا، انگلِ قُراد و شکستنِ پوستهٔ تاریک؛ تولدت مبارک ای جانِ رهاشده از قَفَسِ حسد!

«حسد» فقط یک واژه نیست؛ کانونِ انفجارِ همهٔ ظلمت‌هاست.
اگر تاریکی هزار نام داشته باشد، ریشه‌دارترین، بدخیم‌ترین و ویران‌کننده‌ترینِ آن‌ها همین «حسد» است: «الحَسَدُ دَاءُ الأُمَم»؛ همان بیماریِ کهنه‌ای که امت‌ها را پیش از رسیدن به مقصد در کامِ خود بلعیده است.

اهل لغت در کالبدشکافیِ این واژه چه شگفت پرده از حقیقتش برداشته‌اند:
«الحَسَدُ: القِشْر»؛ یعنی پوسته!
«الحَسَدُ: القُرَاد؛ لِأَنَّهُ يَقْشُرُ القَلْبَ كَمَا يَقْشُرُ القُرَادُ الجِلْدَ»؛
حسد یعنی «کَنه»؛ همان انگلِ چسبنده‌ای که خونِ میزبان را می‌مکد و پوستهٔ جان را جدا می‌کند!

حسادت مانند پوسته‌ای نفوذناپذیر و چسبنده، گرداگردِ قلب را احاطه می‌کند؛ مانند پیلهٔ تاریک و چسبناکی که کرمِ حریص دورِ خود می‌تند و در همان زندانِ تنگ و تاریک، بی‌نصیب از خورشید می‌ماند. قلبِ اسیر در چنگالِ این انگل، نمی‌تواند نفس بکشد، نمی‌تواند وسعتِ آسمان را ببیند، و در نتیجه، از تماشای نورِ فطریِ خویش محروم می‌گردد.

اما تعریفِ میدانی و کاربردیِ حسد در مکتبِ آل‌محمد (ع) از این هم تکان‌دهنده‌تر است:
«الْحَاسِدُ جَاحِدٌ لِأَنَّهُ لَمْ يَرْضَ بِقَضَاءِ اللَّهِ»
«آدمِ حسود در حقیقت یک انسانِ لجوج و ستیزه‌جو با خداست؛ چراکه به قضا و مقدراتِ حکیمانهٔ او تن درنمی‌دهد!»

حسود راضی به تقدیری نیست که پروردگار برای اصلاح، تربیت و صیقل دادنِ او رقم زده است؛
اصلاً دردِ بزرگِ حاسد این است که «خود را نیازمندِ تربیت و درمان نمی‌بیند!»
او خود را بی‌عیب و کامل می‌پندارد و چون نقصِ درونش را نمی‌پذیرد، در برابرِ مهندسیِ عالم گردن‌کشی می‌کند: یک «حسودِ بی‌ادب و بی‌بصیرت»!
در حالی که قانونِ نورانیِ آرامش چنین رقم خورده است:
«مَنْ رَضِيَ بِحَالِهِ، لَمْ يَعْتَوِرْهُ الْحَسَدُ»
«هر که به تقدیر و جایگاهِ الهیِ خود خشنود شد، هرگز تاریکیِ حسد بر او غلبه نخواهد کرد.»

—

رویاروییِ دو اراده: «عَلَى إِرَادَتِهِمْ» در برابرِ «تَقْدِيرِي»

ریشهٔ سوزانِ حسد چیزی جز «تمنّا» نیست؛
تمنّای آنچه سهمِ ما نیست،
همان سمّ مهلک تمنا: «اَلْحَسَد التَمَنّی»
و در مناجات به ما آموختند که از آن به پناهِ عصمت بگریزیم:
«اللَّهُمَّ إِنِّي أَعُوذُ بِكَ… أَنْ نَرُومَ مَا لَيْسَ لَنَا بِحَقٍّ».

داستانِ عبرت‌آموزِ بنی‌اسرائیل تابلوی تمام‌نمای این فاجعه است.
آنان نزد حضرت موسی (ع) آمدند و تقاضا کردند ابر و باران به ارادهٔ خودشان ببارد و بایستد:
«عَلَى إِرَادَتِهِمْ»!
خداوند خواسته‌شان را داد؛
باران را بر طبقِ میلِ خودشان باراندند،
خوشه‌ها و کشتزارها مانند کوه‌ها و بیشه‌ها سر به فلک کشید،
اما هنگامِ درو و کوبیدن، «فَلَمْ يَجِدُوا شَيْئاً»؛
پوچ، توخالی و کاه! هیچ دانه‌ای درو نکردند!
وقتی به درگاهِ خدا ضجه زدند، پاسخِ قاطعِ پروردگار تاریخ را تکان داد:
«أَنَا كُنْتُ الْمُقَدِّرَ لِبَنِي إِسْرَائِيلَ، فَلَمْ يَرْضَوْا بِتَقْدِيرِي، فَأَجَبْتُهُمْ إِلَى إِرَادَتِهِمْ فَكَانَ مَا رَأَيْتَ!»
«من مدبّر و مقدّردانِ بنی‌اسرائیل بودم، اما آنان به تقدیرِ من راضی نشدند؛
پس آنان را به اراده و تمنای خودشان واگذاشتم و نتیجه همان شد که دیدند!»

این سرنوشتِ محتومِ هر قلبی است که نسخهٔ خدا را کنار می‌گذارد و در پیِ هوس‌های خود می‌دود: حاصلی پوشالی، بی‌مغز و سرشار از خسارت.
کسی که در مکتبِ اختیارِ الهی اصلاح نشود،
محال است با سلیقه و هوای نفسِ خویش به کمال برسد:
«مَنْ لَمْ يَصْلُحْ عَلَى اخْتِيَارِ اللَّهِ لَهُ، لَمْ يَصْلُحْ عَلَى اخْتِيَارِهِ لِنَفْسِهِ».

—

حکمتِ تفاوت‌ها در عالمِ ذر: چرا همه یکسان آفریده نشدند؟

آن‌گاه که پروردگار در عالمِ الست، ذرّیهٔ بنی‌آدم را از صُلبِ آدم پدیدار ساخت، آدم (ع) شگفت‌زده شد:
چرا بعضی ذرات غرق در نورِ کثیرند، بعضی کم‌نور، و دسته‌ای اصلاً نوری ندارند؟!
آدم از سرِ دلسوزیِ طبعِ بشری عرضه داشت:
«پروردگارا! اگر همه را با یک قد و قواره، یک خوی و استعداد، یک رنگ و یک روزی می‌آفریدی، هیچ‌کس بر دیگری ستم نمی‌کرد و نه حسدی بود و نه کینه‌ای!»

اما ندای حق، پرده از اسرارِ تکوین و میدانِ آزمایش برداشت:
«يَا آدَمُ… وَ أَنَا الْخَالِقُ الْعَلِيمُ بِعِلْمِي خَالَفْتُ بَيْنَ خَلْقِهِمْ… لِأَبْلُوَهُمْ فِي كُلِّ حَالَاتِهِمْ…»
«ای آدم! من دانای حکیمم؛ با علمِ خویش در آفرینشِ آنان تفاوت نهادم تا در همهٔ حالات آزموده شوند… تا سالم با دیدنِ بیمار شکر گوید و بیمار با صبر به درگاهِ من اجر بَرَد؛
تا توانگر به فقیر بنگرد و سپاس گزارد و فقیر دستِ نیاز به سوی من دراز کند؛
تا مؤمن با دیدنِ گمراه، قدرِ هدایت را بداند.
من این جهان را برای آشکار شدنِ “أَيُّكُمْ أَحْسَنُ عَمَلًا” آفریده‌ام…»

تفاوت‌ها، میدانِ عروج و نردبانِ عبودیت است.
اما حاسدِ کوتاه‌بین، این نقشهٔ حکیمانه را برنمی‌تابد و در برابرِ بخشش‌های الهی موضع می‌گیرد:
«أَمْ يَحْسُدُونَ النَّاسَ عَلَىٰ مَا آتَاهُمُ اللَّهُ مِنْ فَضْلِهِ ۖ فَقَدْ آتَيْنَا آلَ إِبْرَاهِيمَ الْكِتابَ وَالْحِكْمَةَ وَآتَيْنَاهُمْ مُلْكاً عَظِيماً» (نساء: ۵۴)
و به تعبیرِ سورهٔ مبارکهٔ نساء:
«وَلَا تَتَمَنَّوْا مَا فَضَّلَ اللَّهُ بِهِ بَعْضَكُمْ عَلَىٰ بَعْضٍ… وَاسْأَلُوا اللَّهَ مِنْ فَضْلِهِ» (نساء: ۳۲)

چرا با تمنا و حسادت جانت را می‌سوزانی؟
بهرهٔ هر کس چون قطراتِ باران مقدر شده است؛
اگر فضل می‌خواهی، از خودِ خدا تمنا کن،
نه آنکه به سفرهٔ دیگری دندان‌قروچه نشان دهی!

—

خروج از کامفورت‌زونِ پیله؛ شکستنِ پوسته و تولدِ دوباره!

به تمثیلِ زیبای جوجه در تخم بنگریم:
خداوند مقدر کرده است که برای حیات و رشد، جوجه پس از مدتی این حصارِ تنگ و تاریک را با نوکِ خود بشکافد و بیرون آید.
اگر جوجه بخواهد به «کامفورت‌زون» (منطقهٔ امن) خود بچسبد و از پوسته دل نکند،
در همان گنداب خفه خواهد شد.
اما اگر اهلِ نور و تسلیم باشد، خطرپذیر می‌شود، با ضربه‌های محکم پوستهٔ چسبنده را می‌شکند، سر برمی‌آورد و ناگهان خود را در دنیایی از نور، افق‌های نامتناهی و نسیمِ جانبخش می‌بیند.

شکستنِ قشرِ حسادت، همان میلادِ ملکوتیِ مؤمن است:
اینکه پوستهٔ کینه، بخل و ستیزه‌جویی با مقدرات را بشکنی و از زندانِ تمنا بیرون بجهی؛
«اگر حسدت را کنار گذاشتی، حالا تولدت مبارک!»
نورِ خورشیدِ هدایت از همین لحظه بر تو خواهد تابید.

—

«فَكُنْ مَحْسُوداً وَ لَا تَكُنْ حَاسِداً»؛ تهمت و حسد، مدالِ افتخارِ کربلایی‌ها

در منطقِ وحیانیِ اهل‌بیت (ع)، جایگاه‌ها کاملاً معکوسِ پندارهای دنیوی است:
«الْحَاسِدُ يُضِرُّ بِنَفْسِهِ قَبْلَ أَنْ يُضِرَّ بِالْمَحْسُودِ… فَكُنْ مَحْسُوداً وَ لَا تَكُنْ حَاسِداً!»
«زیانِ حسد پیش از آنکه به محسود برسد، جانِ خودِ حسود را پاره‌پاره می‌کند؛ پس همواره محسودِ دیگران باش نه حاسدِ آنان!»

زیرا ترازوی حسود تا ابد سبک و بی‌ارزش است،
در حالی که ترازوی اعمالِ محسود با هر نیش و تهمتی که می‌شنود، سنگین‌تر و درخشان‌تر می‌گردد.
حاسد مانند ابلیس جز لعنت برای خود نمی‌خرد،
اما برای محسود، رفعتِ شأن و اصطفاء به ارمغان می‌آورد.

و شگفت‌تر از همه، عهد و ميثاقِ عاشوراییِ اهلِ ولایت است!
آنجا که مؤمنِ حقیقی در این مسیر آماجِ حسادتِ یارانِ دیروز و تهمتِ گرگانِ میش‌پوش قرار می‌گیرد، باید بداند که پا در جای پای آل‌محمد (ع) گذاشته است.
امام حسین (ع) با صراحتی تکان‌دهنده در مواجهه با شِکوه از بلاها و حسادت‌ها فرمودند:
«وَ اللَّهِ الْبَلَاءُ وَ الْفَقْرُ وَ الْقَتْلُ أَسْرَعُ إِلَى مَنْ أَحَبَّنَا مِنْ رَكْضِ الْبَرَاذِينِ، وَ مِنَ السَّيْلِ إِلَى صَمْرِهِ…
وَ لَوْلَا أَنْ تَكُونُوا كَذَلِكَ، لَرَأَيْنَا أَنَّكُمْ لَسْتُمْ مِنَّا!»
«به خدا سوگند، بلا و فقر و قتل به‌سوی محبانِ ما از تاختنِ اسبان و از حرکتِ سیلاب به‌سوی پرتگاه سریع‌تر است!
و اگر شما این‌گونه مورد هجومِ بلا و حسادت و تهمت قرار نمی‌گرفتید، می‌دانستیم که از ما نیستید!»

و رسول خدا (ص) و امام صادق (ع) چهار گرفتاریِ گریزناپذیرِ مؤمن را برشمردند و با تأکید فرمودند:
«سخت‌ترینِ این چهار بلا، مؤمنِ کینه‌توزی است که بر او حسادت می‌ورزد!»
چرا سخت‌ترین؟ چون سخنش را باور می‌کنند و می‌گویند:
«او از برادران و همکارانِ خودِ اوست، لابد راست می‌گوید!»
و این‌گونه خنجر از پشت فرود می‌آید.

اما چه باک؟!
این تهمت‌ها، این حسادت‌های کورِ لیدرهای سوء، و این تلاش‌های باطل برای خاموش کردنِ نورِ معلمِ ربانی، «مهرِ استاندارد و سندِ حقانیتِ صاحبانِ نور» است!
اگر یوسف به چاه نمی‌افتاد، عزیزِ مصر نمی‌شد؛
و اگر سیدالشهداء (ع) آماجِ نیزه‌های تهمت و حسدِ سقیفه‌زادگان قرار نمی‌گرفت،
چراغِ ابدیِ هدایت بر فرازِ تاریخ نمی‌درخشید.

ای دلِ شیدا!
حسادت را یک‌بار برای همیشه طلاق بده؛
این کَنهٔ خون‌آشامِ قُراد را با سرانگشتِ نورانیِ «تسلیم و استغفار» از دیوارهٔ سینه جدا کن و به دور افکن.
به تقدیرِ بی‌همتای محبوبت لبخند بزن،
سر از پوسته برآور و در آغوشِ نورِ ولایت آرام گیر:
«رَضِيتُ بِقَضَائِكَ وَ تَسْلِيمِكَ لِأَمْرِكَ… فَمَنْ رَضِيَ بِحالِهِ، لَمْ يَعْتَوِرْهُ الْحَسَدُ».