عوام‌فریبیِ لیدر سوء فرصت‎‌طلب! وَ أَضَلَّهُمُ السَّامِرِيُ‏!

#دلنوشته

معوّذتین و رهایی از حسد، افسون و وسوسه

و اکنون، پس از آن‌که چهره‌های فریب را شناختیم،
باید به جایی پناه ببریم که شناختِ شر، بدونِ پناه‌بردن به آن، امکان‌پذیر نیست؛
زیرا انسان گاه دشمن را می‌بیند،
اما از قدرتِ خویش برای ایستادگی در برابر او غافل می‌ماند.

قرآن، دلِ مؤمن را در پایانِ این میدانِ پرآشوب،
نه به غرورِ تشخیص،
که به «پناه‌جویی» می‌آموزد:

«قُلْ أَعُوذُ بِرَبِّ الْفَلَقِ»
👈بگو: پناه می‌برم به پروردگار سپیده‌دم.👉

سپیده، شکافتنِ تاریکی است؛
شکافتنِ پردۀ شب،
شکافتنِ گرهِ ترس،
و شکافتنِ پوشش‌هایی که باطل بر چهرۀ حق کشیده است.

پروردگارِ فلق، همان خدایی است که نور را از دلِ ظلمت بیرون می‌آورد؛
که راه را از میانِ بن‌بست می‌گشاید؛
و حقیقت را، هرچند زیرِ لایه‌های فریب و حسد پنهان شده باشد،
سرانجام آشکار می‌سازد.

پس:

«مِنْ شَرِّ مَا خَلَقَ»

خدایا،
به تو پناه می‌بریم از شرّ هر آنچه آفریده‌ای؛
نه از اصلِ آفرینش،
که از شرّی که در اثرِ انحرافِ نفس،
تاریکیِ جهل،
طغیانِ قدرت،
و خیانتِ اختیار پدیدار می‌شود.

از شرّ قدرتی که به جای خدمت، سلطه می‌شود؛
از شرّ علمی که به جای هدایت، ابزارِ فریب می‌گردد؛
از شرّ زبانی که حقیقت را می‌داند، اما آن را می‌پوشاند؛
و از شرّ انسانی که نامِ خدا را بر نردبانِ نفسِ خویش می‌نویسد.

«وَمِنْ شَرِّ غَاسِقٍ إِذَا وَقَبَ»

و از شرّ تاریکی، آنگاه که فراگیر شود، به تو پناه می‌بریم.

تاریکی همیشه نبودِ نور نیست؛
گاه، حضورِ چیزی است که نور را می‌پوشاند.
گاه، فضایی است که در آن دروغ، عادی می‌شود؛
شبهه، جای یقین می‌نشیند؛
خیانت، عقلانیت نام می‌گیرد؛
و حسد، با لباسِ خیرخواهی وارد می‌شود.

تاریکی، هنگامی فراگیر می‌شود که انسان دیگر از تاریکی نمی‌ترسد؛
وقتی قلب به غیبتِ نور خو می‌گیرد
و چشم، سایه را حقیقت می‌پندارد.

خدایا،
پیش از آن‌که شبِ شبهه درونمان ریشه بدواند،
سپیدۀ معرفتت را در قلبمان طلوع بده؛
و پیش از آن‌که فریبِ جمع، ما را از معلمِ الهی جدا کند،
چراغِ بصیرت را در جانمان روشن فرما.

«وَمِنْ شَرِّ النَّفَّاثَاتِ فِي الْعُقَدِ»

و از شرّ دمندگان در گره‌ها به تو پناه می‌بریم.

گره‌ها فقط با دست بسته نمی‌شوند؛
گاهی با کلمه،
با تکرار،
با تلقین،
با شایعه،
با ترساندن،
و با دمیدنِ آرام در عقده‌های پنهانِ انسان بسته می‌شوند.

لیدرِ سوء، همیشه زنجیر نمی‌آورد؛
گاهی در گوشِ انسان می‌دمد:
«تو مظلومی»،
«تو برتری»،
«دیگران دشمن تو هستند»،
«تنها راه نجات، پیوستن به ماست»،
«هرکس با ما نیست، علیه ماست».

و این‌گونه، گرهی روانی بر گردنِ انسان می‌نشیند؛
گرهِ خشم،
گرهِ کینه،
گرهِ برتری‌طلبی،
گرهِ بی‌اعتمادی،
و گرهِ وابستگی به جماعتی که خود را تنها مالکِ حقیقت می‌داند.

خدایا،
هر گره‌ای را که با جهل، حسد، ترس یا تلقین در جان ما بسته‌اند،
به دستِ نورِ خود بگشا.
زبان‌هایی را که در عقده‌های مردم می‌دمند،
از اثرگذاری بر قلب‌های مؤمن بازدار؛
و ما را از آن‌که خود نیز با سخنِ خویش،
گرهِ تازه‌ای بر جانِ دیگری بیفزاییم، حفظ فرما.

سپس قرآن، دشمنی را نام می‌برد که پنهان است،
یعنی ریشۀ اثرش درونِ دلها قرار دارد:

«وَمِنْ شَرِّ حَاسِدٍ إِذَا حَسَدَ»

و از شرّ حسود، آنگاه که حسد ورزد، به تو پناه می‌بریم.

حسد، اندوهِ محرومیتِ خود نیست؛
آرزوی زوالِ نعمتِ دیگری است.
حسود تنها نمی‌گوید: «کاش من نیز داشتم»؛
بلکه در ژرفای دل می‌گوید:
«کاش او نداشت.»

و هنگامی که حسد به عمل درمی‌آید،
به تحقیر، تخریب، شایعه، تهمت، حذف و دشمنی تبدیل می‌شود.
حسود، نورِ دیگری را آینه‌ای برای دیدنِ تاریکیِ خویش می‌بیند؛
پس به جای آن‌که خود را اصلاح کند،
می‌کوشد صاحبِ نور را خاموش سازد.

در این معنا، حسد تنها عامل اصلیِ مخالفت با معلمِ ربانی است؛
زیرا معلمِ الهی، تنها دانش منتقل نمی‌کند؛
بلکه پرده از کمبودِ مدعیان برمی‌دارد.
او با حضورش نشان می‌دهد که علم، بدونِ تواضع ناقص است؛
و دینداری، بدونِ تسلیم، ممکن است به نقابِ ریاست تبدیل شود.

حسد، همان «لبس» است؛
آمیختنِ حقیقت با کینه،
پوشاندنِ خیانت با خیرخواهی،
و نامیدنِ خاموش‌کردنِ نور به عنوانِ «حفظِ مصلحت».

خدایا، ما را از شرّ حسودان،
و نیز از حسدِ پنهانیِ خودمان،
در امان بدار.
مبادا نورِ برادرِ ایمانی، ما را بیازارد؛
مبادا موفقیتِ دیگری، شکستِ خودمان به نظر برسد؛
و مبادا برای حفظِ جایگاهِ نفس،
چراغی را که تو افروخته‌ای خاموش بخواهیم.

—

پناهِ مردم؛
از وسوسه‌ای که از درون آغاز می‌شود

پس از پناه‌بردن به پروردگارِ سپیده،
سورهٔ ناس، پناه را عمیق‌تر و نزدیک‌تر می‌کند:

«قُلْ أَعُوذُ بِرَبِّ النَّاسِ، مَلِكِ النَّاسِ، إِلَهِ النَّاسِ»

بگو: پناه می‌برم به پروردگارِ مردم،
پادشاهِ مردم،
معبودِ مردم.

سه نسبتِ پی‌درپی:
«ربوبیت، مالکیت و الوهیت.»

او پروردگارِ مردم است؛
پس نیازهای پنهان و ضعف‌های روانیِ آنان را می‌شناسد.
او پادشاهِ مردم است؛
پس هیچ لیدری، هیچ جمعی و هیچ قدرتی مالکِ مطلقِ دل‌ها نیست.
و او معبودِ مردم است؛
پس هیچ انسانی حق ندارد جایگاهِ پرستش، تسلیمِ مطلق و اطاعتِ بی‌چون‌وچرا را برای خویش طلب کند.

آنجا که یک راهبر، خود را مقصدِ نهاییِ دل‌ها می‌کند،
در حقیقت، از حدِّ راهنما عبور کرده و به رقیبِ ربوبیت نزدیک شده است.
معلمِ الهی، انسان را به خویش متوقف نمی‌کند؛
او دستِ انسان را می‌گیرد تا از خویش عبور کند و به خدا برسد.

سپس قرآن می‌فرماید:

«مِنْ شَرِّ الْوَسْوَاسِ الْخَنَّاسِ»

از شرّ وسوسه‌گرِ پنهان‌شونده به تو پناه می‌برم.

وسوسه، همیشه صدای بلند ندارد؛
گاه نجواست؛
جمله‌ای کوتاه در گوشِ دل:
«تو از دیگران بهتری»،
«به هیچ‌کس اعتماد نکن»،
«اگر عقب بنشینی، کوچک می‌شوی»،
«حق با توست، حتی اگر حجتی نداشته باشی»،
«برای رسیدن به هدف، هر وسیله‌ای مجاز است».

و «خنّاس» آن است که پنهان می‌شود؛
گاه با آمدنِ یادِ خدا عقب می‌نشیند،
اما در غفلت بازمی‌گردد.
وسوسه‌گر، خود را همیشه نشان نمی‌دهد؛
او گاه اندیشۀ بیگانه را چنان در جان می‌ریزد
که انسان آن را صدای مستقلِ خویش می‌پندارد.

«الَّذِي يُوَسْوِسُ فِي صُدُورِ النَّاسِ»

او در سینه‌های مردم وسوسه می‌کند.

پس میدانِ اصلیِ نبرد، «صدرِ انسان» است؛
جایی که ترس، غرور، حسد، شک و میلِ ریاست با یکدیگر دیدار می‌کنند.

لیدرِ سوء، اگر بتواند درونِ انسان را تسخیر کند،
دیگر نیازی به اجبارِ بیرونی ندارد.
مخاطب، خود به نگهبانِ زنجیرِ خویش تبدیل می‌شود؛
خود از پرسش‌کردن می‌ترسد؛
خود معلمِ حق را متهم می‌کند؛
و خود، سخنِ تحمیل‌شده را از زبانِ خویش تکرار می‌نماید.

و قرآن، منشأ این وسوسه را گسترده می‌داند:

«مِنَ الْجِنَّةِ وَالنَّاسِ»

چه از جنّ و چه از انس.

یعنی فریب، تنها از عالَمی نامرئی نمی‌آید؛
گاه انسان، خود به مجرای وسوسه تبدیل می‌شود.
یک جملهٔ او می‌تواند ایمانِ کسی را متزلزل کند؛
یک تهمتِ او می‌تواند رابطه‌ای را بشکند؛
یک تحلیلِ آراستهٔ او می‌تواند حسد را در دلِ جمعی بیدار سازد؛
و یک شعارِ او می‌تواند انسان‌ها را از خدا به خویش فراخواند.

خدایا،
ما را به ربوبیتِ خودت بسپار،
از سلطۀ هر مالکِ دروغین آزادمان کن،
و در دلِ ما جز خودت را معبود و مقصد قرار مده.

از وسوسه‌های پنهانِ جن و انس پناه می‌بریم؛
از آن‌که درونمان را با غرور پر کنند،
شک را جامۀ روشنفکری بپوشانند،
حسد را عدالت بنامند،
خشم را غیرت معرفی کنند،
و پیرویِ کور را بصیرت جلوه دهند.

خدایا، هرگاه سخنی زیبا به سوی ما آمد،
پیش از آن‌که دل بدان مایل شود،
عقلِ ما را بیدار کن.
هرگاه دعوتی شنیدیم،
جهتِ آن را بر ما آشکار ساز.
اگر ما را به تو می‌برد، در آن ثبات عطا کن؛
و اگر ما را به نفسِ گوینده، جمعِ او یا ریاستِ او می‌کشاند،
پردهٔ زخرف را از برابرِ چشممان کنار بزن.

ای پروردگارِ فلق و ناس،
از تاریکی و وسوسۀ درون به تو پناه می‌آوریم؛
از حسدِ دیگران و حسدِ خویش؛
از افسونِ زبان‌ها و گره‌های نفس؛
از فریبِ شیاطینِ انس و جن؛
و از آن‌که در جست‌وجوی معلم،
به پرستشِ مدعیِ معلم گرفتار شویم.

دلِ ما را آینۀ نورِ وحی قرار ده؛
نه پردۀ تبلیغ،
نه میدانِ عقده،
نه خانهٔ وسوسه.

و چنان بیدارمان کن که در پایانِ هر دعوت،
با قلبی فروتن و عقلی روشن بپرسیم:

آیا این سخن، مرا به خدا نزدیک می‌کند،
یا تنها مرا به گویندۀ خود وابسته‌تر می‌سازد؟

خدایا،
ما را در سپیده‌دمِ هدایت نگه دار؛
در پناهِ ربوبیتت،
در ملکوتِ ولایتت،
و در توحیدِ محبتت.
آمین، یا رب العالمین.