#دلنوشته

دل‌هایی که از نور انباشته‌اند

ای دل،
در این سرایِ غرور، دام کم نیست.
ابلیس، خاموش و حسابگر، حبائلِ خود را در همین خانه‌ی فریب گسترده است؛
اما شگفت آن‌جاست که مقصدِ اصلی‌اش، همه‌کس نیست.
تیرِ او بیشتر به سمتِ همان دل‌هایی می‌رود که بوی ولایت می‌دهند،
همان جان‌هایی که هنوز در آن‌ها نوری هست،
همان یاقوت‌های سرخی که هنوز گرم‌اند،
هنوز زنده‌اند،
هنوز اگر «اخمِ نورانی» بر آنان بتابد، می‌فهمند که خبری شده است.

امام صادق علیه‌السلام چه جان‌سوز فرمود:

«لَقَدْ نَصَبَ إِبْلِيسُ حَبَائِلَهُ فِي دَارِ الْغُرُورِ، فَمَا يَقْصِدُ فِيهَا إِلَّا أَوْلِيَاءَنَا…»
ابلیس دام‌های خود را در این سرای فریب گسترده،
و قصد اصلی‌اش جز دوستانِ ما نیست.

چرا؟
چون دلِ بی‌نور، خود افتاده است؛
اما دلِ پُرنور، باید شکار شود.
دلِ تاریک، نیاز به خاموش کردن ندارد؛
اما «دلِ روشن، مزاحمِ ظلمت است».
و ابلیس درست به همین نور حسد می‌برد.

آه بر دل‌هایی که از نور انباشته‌اند

بعد امام آه می‌کشد؛
نه آهِ اندوهِ شکست،
بلکه آهِ شگفتی و حسرتِ شیرین:

«آهِ آهِ عَلَى قُلُوبٍ حُشِيَتْ نُوراً»

آه، آه بر دل‌هایی که از نور انباشته شده‌اند.

چه تعبیرِ عجیبی…
نمی‌گوید فقط «روشن‌اند»،
می‌گوید: «حُشِيَتْ نوراً»؛
یعنی بافتِ درونشان، از نور پُر شده است.
مثل پارچه‌ای که تار و پودش از رنگی آکنده باشد.
مثل یاقوتی که سرخی، تنها بر سطحش نیست؛ از عمقش می‌جوشد.

این دل‌ها، دنیا را آن‌گونه که اهلِ تمنّا می‌بینند، نمی‌بینند.
دنيا نزد آنان، نه بستانِ آرزو، که مارِ خوش‌خط‌وخالی است؛
نه مونس، که دشمنی گنگ و خزنده.
ظاهرش فریبنده است و باطنش نیش دارد.
درخشش دارد، اما آن درخشش، نور نیست؛ برقِ دام است.

اینجاست که آن جمله‌ی مهم، چقدر درست در متن می‌نشیند:

تمنا، فدای تقدیر

دوستانِ خدا، اهلِ «تمنّا» نیستند؛
اهلِ «تقدیرپذیریِ عاشقانه»اند.
نه از آن رو که تمنّا در آنان نیست،
بلکه از آن رو که تمنّا را قربانیِ نور می‌کنند.
می‌فهمند هر جا تمنّای نفس، در برابرِ تقدیرِ رب ایستاد،
همان‌جا آغازِ فتنه است.
همان‌جا یاقوت، در معرضِ کدورت قرار می‌گیرد.
همان‌جا قبض، هشدار می‌دهد.
همان‌جا اخمِ نورانی پیدا می‌شود.

پس سالکِ بیدار، به نفسِ خویش می‌گوید:
«تمنا فدای تقدیر.»
من نیامده‌ام تا خدا را با آرزوهایم تنظیم کنم.
من آمده‌ام تا خود را با نورِ او تنظیم کنم.

انس با خدا، وحشت از دنیا

امام فرمود:

«أَنِسُوا بِاللَّهِ وَ اسْتَوْحَشُوا مِمَّا بِهِ اسْتَأْنَسَ الْمُتْرَفُونَ»

با خدا مأنوس شدند،
و از آنچه خوش‌گذران‌ها با آن اُنس گرفته‌اند، وحشت کردند.

چه مرزِ دقیقی است میانِ اهلِ نور و اهلِ غفلت.
یکی با خلوتِ ذکر آرام می‌گیرد،
دیگری با شلوغیِ فراموشی.
یکی از سکوت، نور می‌گیرد،
دیگری از سکوت می‌ترسد.
یکی وقتی نامِ خدا می‌آید، قلبش بیدار می‌شود،
دیگری وقتی نامِ دنیا می‌آید، جان می‌گیرد.

اهلِ نور، از چیزی می‌ترسند که دیگران در آن لذت می‌جویند.
و به چیزی آرام می‌شوند که دیگران از آن می‌گریزند.
این همان غربتِ مؤمن است.
همان تنهاییِ باشکوهِ یاقوتِ سرخ.

محاسبه؛ صیقلِ روزانه‌ی یاقوت

بعد امام، دستورِ عملی می‌دهد؛
نه یک هیجانِ مبهم، نه یک ذوقِ گذرا؛
بلکه یک «برنامه‌ی دقیق برای نگهداریِ نور»:

«حَقٌّ عَلَى كُلِّ مُسْلِمٍ يَعْرِفُنَا أَنْ يَعْرِضَ عَمَلَهُ فِي كُلِّ يَوْمٍ وَ لَيْلَةٍ عَلَى نَفْسِهِ، فَيَكُونَ مُحَاسِبَ نَفْسِهِ…»

بر هر مسلمانی که ما را می‌شناسد، سزاوار است که در هر شب و روز، عملِ خویش را بر نفسِ خود عرضه کند.

یعنی یاقوتِ سرخ را باید هر روز دید.
باید هر روز آن را در دستِ دل گرفت و نگاه کرد:
کجا شفاف بودم؟
کجا کدر شدم؟
کجا نور لبخند زد؟
کجا نور اخم کرد؟
کجا بسط بود؟
کجا قبض آمد و من نفهمیدم؟
کجا فهمیدم و برگشتم؟

اگر حسنه‌ای دید، زیادش کند.
و اگر سیئه‌ای دید، استغفار کند.
این همان طبابتِ باطن است.
همان درمانِ پیش از بحران.
همان نگذاشتنِ رسوب بر آینه.
همان نجات از رسواییِ قیامت، پیش از آنکه پرونده گشوده شود.

خوشا به حال کسی که فریبِ کامیابیِ خطاکاران را نخورد

امام باز هم مرزها را روشن می‌کند:

«طُوبَى لِعَبْدٍ لَمْ يَغْبِطِ الْخَاطِئِينَ عَلَى مَا أُوتُوا مِنْ نَعِيمِ الدُّنْيَا وَ زَهْرَتِهَا»

خوشا به حال بنده‌ای که به خطاکاران، برای نعمت و شکوفه‌ی دنیا غبطه نخورد.

چون بسیاری از فتنه‌ها از همین‌جا شروع می‌شود:
از مقایسه.
از دیدنِ برقِ ظاهریِ دیگران.
از حسرت خوردن بر رفاهِ کسی که شاید در درون، در ویرانی است.
مؤمن، ظاهر را معیار نمی‌گیرد.
او می‌داند که هر درخششی، نور نیست.
بعضی درخشش‌ها فقط فریبِ سطح‌اند؛
مثل فلسِ مار در آفتاب.

پس خوشا به آن بنده که آخرت را می‌طلبد و برایش می‌کوشد،
و خوشا به آن بنده که «امانیِ کاذبه»، آرزوهای دروغین، او را از راه باز نمی‌دارد.
این «امانی کاذبه»، همان تمنّاهای بی‌پشتوانه‌اند؛
همان قصه‌هایی که نفس برای خودش می‌بافد تا از تسلیم فرار کند.
همان رؤیاهای بدونِ توبه، بدونِ عمل، بدونِ بازگشت.
همان جا که انسان می‌خواهد بی‌محاسبه، بهشتِ قرب را داشته باشد.

چراغ‌ها و مناره‌ها

و چه زیباست دعای امام:

«رَحِمَ اللَّهُ قَوْماً كَانُوا سِرَاجاً وَ مَنَاراً، كَانُوا دُعَاةً إِلَيْنَا بِأَعْمَالِهِمْ…»

خدا رحمت کند مردمانی را که چراغ و مناره بودند؛
مردمانی که با اعمالشان به سوی ما دعوت می‌کردند.

اهلِ نور، زیاد حرف نمی‌زنند؛
زیاد می‌تابند.
رازِ ولایت را با فریاد حفظ نمی‌کنند؛
با «صورتِ زیستِ خود» آشکارش می‌سازند.
چنان راه می‌روند که دل‌ها یادِ حق بیفتد.
چنان صبر می‌کنند که فتنه‌ها شرمنده شوند.
چنان پاک می‌مانند که بلاها راهِ نفوذ پیدا نکنند.

اینان همان چراغ‌های بی‌ادعا هستند؛
همان مناره‌هایی که شب را تکه‌تکه می‌کنند؛
همان‌ها که بودن‌شان، خودِ تفسیرِ نور است.

مؤمن، نگرانِ سلبِ هدایت است

و سرانجام، امام صادق علیه‌السلام، تعریفِ مؤمن را به نهایتِ دقت می‌رساند:

«إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ الَّذِينَ يَخَافُونَ اللَّهَ وَ يُشْفِقُونَ أَنْ يُسْلَبُوا مَا أُعْطُوا مِنَ الْهُدَى…»

مؤمنان، آنان‌اند که از خدا می‌ترسند
و نگران‌اند که آنچه از هدایت به آنان داده شده، از ایشان گرفته شود.

این جمله، از لطیف‌ترین بیان‌های خشیّت است.
مؤمن فقط از عذاب نمی‌ترسد؛
از «سلبِ هدایت» می‌ترسد.
از این می‌ترسد که نورِ فهم، از دلش جمع شود.
از این می‌ترسد که دیگر قبض را نفهمد.
از این می‌ترسد که یاقوتِ سرخش، آرام‌آرام نسبت به نور بی‌حس شود.
از این می‌ترسد که روزی گناه کند و دیگر درونش نلرزد.
این، ترسِ اهلِ حیات است.

پس هرگاه خدا و نعمت‌های او یاد شود،
دلشان می‌لرزد.
نه از یأس،
بلکه از عظمتِ عطا.
و هرگاه آیات بر آنان تلاوت شود، ایمانشان افزون می‌شود؛
چون در آیات، «نفاذِ قدرتِ الهی» را می‌بینند.
می‌فهمند که این عالم، رها نیست.
دل، رها نیست.
نور، رها نیست.
هدایت، حادثه‌ای بی‌صاحب نیست.
و آنگاه بر پروردگارشان توکل می‌کنند.

ای دل…

ای دل،
اگر خواستی از دام‌های ابلیس جان سالم به در ببری،
فقط از تاریکی فرار نکن؛
از تمنّای بی‌اذن هم فرار کن.
فقط از گناه نترس؛
از بی‌حس شدن نسبت به نور بترس.
فقط در پیِ بسط نباش؛
قبض را هم بخوان.
فقط به داشتنِ هدایت خوشحال نباش؛
برای نماندنِ آن هدایت، بلرز.

و هر شب و روز،
کارنامه‌ات را بر خودت عرضه کن.
ببین امروز چقدر با خدا مأنوس بودی،
و چقدر با آنچه مترفان با آن مأنوس‌اند.
ببین امروز یاقوتت چقدر سرخ ماند،
و کجا غبار گرفت.
ببین امروز تمنّا را فدای تقدیر کردی یا تقدیر را قربانیِ تمنّا.

اگر چنین کردی،
شاید تو هم از آن دل‌هایی شوی که امام بر آنان آه کشید:
«دل‌هایی که از نور انباشته‌اند.»