خیانتِ پنهان! آن‌گاه که طنابِ دل برید! يَعْلَمُ خائِنَةَ الْأَعْيُنِ وَ ما تُخْفِي الصُّدُورُ!

این قطعه، ادامه‌ی طبیعی همان مسیر است:
پس از «استشمامِ خیانت» و «نبذِ عهدِ آلوده»،
اکنون نوبتِ آشکار شدنِ یک حقیقتِ آرام‌بخش است:
«حریمِ ایمان، بی‌مدافع نیست.»
هرجا دل، صادقانه به سوی خدا ایستاد،
خدا خود به میدانِ دفاع می‌آید.

#دلنوشته

دفاعِ خدا از اهلِ ایمان

«إِنَّ اللَّهَ يُدَافِعُ عَنِ الَّذِينَ آمَنُوا»
چه بشارتِ عظیمی است:
مؤمن،
در این میدانِ پرغبار،
یتیم و بی‌پناه رها نشده است.
اگر اهلِ ایمان، از خانه‌ها رانده شوند؛
اگر زبانِ صدق‌شان، جرم شمرده شود؛
اگر تنها به خاطرِ آنکه گفتند «رَبُّنَا اللَّهُ» آماجِ هجوم قرار گیرند،
باز هم قصه به دستِ زورمندان ختم نمی‌شود.
زیرا در پشتِ پرده‌ی این همه فشار،
«دستِ دفاعِ الهی» جاری است.

خدا نمی‌فرماید فقط «می‌بیند»، یا فقط «می‌داند»؛
می‌فرماید: «يُدَافِعُ».
یعنی خداوند، صرفاً ناظرِ خاموشِ زخم‌هایِ اهلِ ایمان نیست؛
او مدافعِ آنان است.
او در لحظه‌ای که خائنان، تارهایِ تهمت و حسد را می‌تنند،
و در آن‌گاه که اهلِ نور، زیرِ بارِ غربت و بی‌پناهی می‌لرزند،
خود سپرِ ایشان می‌شود.

در برابرِ این دفاعِ الهی، یک طایفه قرار دارد:
«إِنَّ اللَّهَ لا يُحِبُّ كُلَّ خَوَّانٍ كَفُورٍ»
نه فقط «خائن»، بلکه «خَوّان»؛
یعنی آن‌که خیانت در او به خصلت بدل شده،
آن‌که بارها و بارها رشته‌ی عهد را می‌بُرد،
آن‌که نانِ سفره‌ی نور را می‌خورد اما در دل،
هوایِ خاموش کردنِ چراغ را می‌پروراند.
و در کنارِ خیانت، «کفور» است؛
ناسپاسِ نعمتی که به او راه داد، پناه داد، فهم داد،
و او به جایِ شکر،
زهرِ بدگمانی و حسد در جامِ رابطه ریخت.

اهلِ ایمان چرا موردِ هجوم‌اند؟
«أُذِنَ لِلَّذِينَ يُقاتَلُونَ بِأَنَّهُمْ ظُلِمُوا»
این آیات، از یک قانونِ تلخ اما همیشگی پرده برمی‌دارند:
هرگاه کسی بر محورِ حق بایستد،
اهلِ باطل آرام نمی‌نشینند.
وقتی انسان از درون، از فرعونِ نفس فاصله می‌گیرد،
فرعون‌هایِ بیرونی نیز به جنبش درمی‌آیند.
جنگ، همیشه با شمشیر آغاز نمی‌شود؛
گاهی با تحقیر آغاز می‌شود،
گاهی با طرد،
گاهی با نسبت‌هایِ ناروا،
و گاهی با بیرون راندنِ انسان از «خانه»‌ای که گمان می‌کرد در آن مأمن دارد.

«الَّذِينَ أُخْرِجُوا مِنْ دِيَارِهِمْ بِغَيْرِ حَقٍّ إِلَّا أَنْ يَقُولُوا رَبُّنَا اللَّهُ»
چه تعبیرِ جان‌سوزی است؛
جرمشان چه بود؟
نه سرقت، نه تجاوز، نه ظلم؛
فقط این بود که گفتند: «پروردگارِ ما خداست».
در باطنِ سلوک نیز چنین است:
سالک، آنگاه که از بتخانه‌یِ «من» بیرون می‌آید و به ربوبیتِ حق اقرار می‌کند،
ناگهان می‌بیند که بسیاری از پیوندهایِ پیشین، او را تاب نمی‌آورند.
او را از خانه‌هایِ عادت،
از اقلیمِ مقبولیت،
و از پناهگاه‌هایِ ظاهری بیرون می‌رانند.
اما همین‌جا، رازِ دفاعِ الهی آغاز می‌شود.

دفعِ الهی؛ حفظِ خانه‌هایِ ذکر
«وَلَوْلا دَفْعُ اللَّهِ النَّاسَ بَعْضَهُمْ بِبَعْضٍ لَهُدِّمَتْ صَوَامِعُ وَبِيَعٌ وَصَلَوَاتٌ وَمَسَاجِدُ يُذْكَرُ فِيهَا اسْمُ اللَّهِ كَثِيراً»
اگر این «دفعِ الهی» نبود،
اگر خدا با سنتِ دفاع و موازنه، اهلِ طغیان را مهار نمی‌کرد،
همه‌ی خانه‌هایِ ذکر ویران می‌شد.
این فقط سخن از بناهایِ سنگی نیست؛
این سخن، از «پناهگاه‌هایِ حضورِ نامِ خدا» است.
هرجا که ذکری زنده است،
هرجا که نوری از حقیقت می‌تابد،
هرجا که دلی هنوز به سویِ آسمان باز است،
همان‌جا مسجدی باطنی برپاست.
و اگر خدا دفاع نکند،
خائنان و کافران، نخستین کاری که می‌کنند،
خراب کردنِ همین مواضعِ ذکر است.

در ساحتِ جان نیز، اگر دفعِ خدا نبود،
هجومِ خواطرِ تاریک،
وسوسه‌هایِ حسد،
و لشکرِ توهم،
همه‌ی صومعه‌ها و مسجدهایِ باطنیِ انسان را ویران می‌کردند.
این خداست که در میانِ این آشوب،
از آخرین شعله‌ی ایمان پاسداری می‌کند.

یاریِ خدا برای یاری‌دهندگانِ او
«وَلَيَنْصُرَنَّ اللَّهُ مَنْ يَنْصُرُهُ»
خداوند، محتاجِ یاریِ کسی نیست؛
پس یاریِ خدا یعنی یاریِ راهِ او،
یاریِ نورِ او،
یاریِ دینِ او در زمینِ جان و در صحنه‌یِ زندگی.
آن‌که از حق دفاع می‌کند،
آن‌که نمی‌گذارد تارهایِ عنکبوتیِ خیانت بر حریمِ دل‌ها بنشیند،
آن‌که در کنارِ معلمِ ربانی،
به پاسبانیِ مرزِ صدق برمی‌خیزد،
در حقیقت خدا را یاری می‌کند؛
و وعده این است که خدا نیز او را تنها نخواهد گذاشت.

و این یاری، فقط به غلبه‌ی ظاهری نیست.
گاهی نصرتِ الهی آن است که دل را در اوجِ محاصره، از شکستن حفظ می‌کند.
گاهی آن است که انسان را از افتادن در انتقامِ نفسانی نگه می‌دارد.
گاهی آن است که او را از خانه‌ای بیرون می‌برند،
اما خدا برایش «بیتِ عندالله» می‌سازد.
زیرا «إِنَّ اللَّهَ لَقَوِيٌّ عَزِيزٌ»؛
او قوی است، پس ناتوان از دفاع نیست؛
عزیز است، پس مغلوبِ هیچ شبکه‌ی خیانت و تزویر نمی‌شود.

نشانه‌ی اهلِ تمکین

«الَّذِينَ إِنْ مَكَّنَّاهُمْ فِي الْأَرْضِ…»
آنان که خدا به ایشان تمکین می‌دهد،
با قدرت، شبیهِ فرعون نمی‌شوند.
نشانه‌ی تمکین‌یافتگانِ الهی این است که:
– نماز را برپا می‌دارند؛ یعنی پیوند را حفظ می‌کنند.
– زکات می‌دهند؛ یعنی بخلِ نفس را می‌شکنند.
– به معروف فرمان می‌دهند؛ یعنی نور را در جامعه جاری می‌کنند.
– از منکر بازمی‌دارند؛ یعنی نمی‌گذارند بافتِ جان‌ها، خانه‌ی عنکبوت شود.

پس معیارِ نصرت، فقط «پیروزی» نیست؛
«طهارتِ رفتار پس از قدرت» است.
هرکس پس از تمکین، متواضع‌تر، عابدتر، بخشنده‌تر، و پاسدارترِ مرزهایِ حق شد،
نشانی از نصرتِ الهی بر او هست.
اما آن‌که قدرت را به سفره‌ی نفس تبدیل کرد،
اگرچه بر تخت نشسته باشد،
در باطن از مدافعتِ خدا بیرون افتاده است.

تکذیبِ اهلِ نور، قصه‌ای تکرارشونده

«وَإِنْ يُكَذِّبُوكَ…»
راهِ حق، همیشه با تکذیب همراه بوده است.
قومِ نوح، عاد، ثمود، قومِ ابراهیم، قومِ لوط، اصحابِ مدین؛
همه، در برابرِ نور ایستادند.
این یعنی اگر اهلِ ایمان و حاملانِ پیامِ الهی،
با انکار و نسبتِ ناروا و طرد روبه‌رو شوند،
در جاده‌ای غریب گام نمی‌زنند؛
این همان جاده‌ی قدیمیِ انبیاست.

خداوند به کافران مهلت می‌دهد:
«فَأَمْلَيْتُ لِلْكَافِرِينَ ثُمَّ أَخَذْتُهُمْ»
این مهلت، نشانه‌ی رضایت نیست؛
گاه فرصتی است تا باطن‌ها آشکار شود،
تا تارها کامل بافته شوند،
تا خانه‌یِ سستِ عنکبوتی خود را تمام کنند،
و آنگاه با نخستین وزشِ امرِ حق، همه‌چیز فروبپاشد.

پایانِ خانه‌هایِ ظلم

«فَكَأَيِّنْ مِنْ قَرْيَةٍ أَهْلَكْنَاهَا وَهِيَ ظَالِمَةٌ فَهِيَ خَاوِيَةٌ عَلَى عُرُوشِهَا وَبِئْرٍ مُعَطَّلَةٍ وَقَصْرٍ مَشِيدٍ»
چه بسیار آبادی‌ها که ستم، آن‌ها را از درون پوساند،
و سرانجام سقف‌ها بر سرِ خودشان فرو ریخت.
این، عاقبتِ هر بنایی است که بر ظلم ساخته شود:
قصر، اگرچه مشید باشد؛
چاه، اگرچه عمیق باشد؛
شهر، اگرچه آباد بنماید؛
اگر روحِ آن با خیانت و کفر و ظلم آمیخته باشد،
روزی به «خاوية» بدل می‌شود؛
توخالی، فروریخته، متروک.

«بئرٍ معطلةٍ و قصرٍ مشيدٍ»

چه تصویرِ عجیبی:
«وَ بِئْرٍ مُعَطَّلَةٍ وَ قَصْرٍ مَشِيدٍ»؛
چاهی که رها شده است، و قصری که برافراشته و بلند می‌نماید.

اما این چاهِ رهاشده، تنها یک گودالِ بی‌آب نیست؛
در زبانِ باطن، «مَثَلِ امامِ صامت» است؛
آن حقیقتِ زنده‌ای که اگرچه در میانِ خلق حضور دارد،
اما به سببِ غیبتِ فهم و تعطیلیِ دل‌ها،
از او آبِ معرفت طلبیده نمی‌شود،
و از سرچشمه‌اش علم اقتباس نمی‌گردد.

و نیز این چاه، می‌تواند تمثیلِ آن دل‌هایی باشد که
رشته‌ی اتصال‌شان با حقیقت بریده شده است؛
دل، در اصل چاهِ آبِ حیات بود،
اما چون خیانت و حسد در آن راه یافت،
دلوِ ذکر به عمقش فرو نرفت،
آبِ یقین از آن بالا نیامد،
و چشمه‌یِ جان، متروک ماند.

اما «قَصْرٍ مَشِيدٍ»
فقط بنایِ بلندِ ظاهری نیست؛
این، در تفسیرِ آل‌محمد علیهم‌السلام،
مَثَلِ «امامِ ناطق» است؛
و در بیانِ دیگر، اشاره به «امیرالمؤمنین و ائمه علیهم‌السلام» دارد،
آن قصرهایِ رفیعی که بر دنیا مشرف‌اند،
و شکوهِ حقیقی‌شان نه از سنگ و آجر،
بلکه از ولایت و نور است.

چقدر فاصله است میانِ چاهی که کسی از آن آب نمی‌کشد،
و قصری که از فرازِ آن، افقِ هدایت دیده می‌شود!
چاه، رمزِ حقیقتی است که «بی‌طلب مانده»؛
و قصر، رمزِ حقیقتی است که «در اوجِ ظهور و إشراف» قرار دارد.
پس هرجا دل، از امامِ صامت روی برتابد و از امامِ ناطق جدا شود،
در باطنِ خود میانِ یک «بئرِ معطّله» و یک «قصرِ مشیّد» سرگردان می‌ماند:
ظاهر، برافراشته؛
باطن، بی‌آب و متروک.

پس این آیات، چنین نجوا می‌کنند:

خدا، مدافعِ دل‌هایی است که صادقانه به او ایمان آورده‌اند.
خدا، خائنانِ ناسپاس را دوست ندارد،
هرچند مدتی در سایه‌ی مهلت راه بروند.
خدا، اجازه نمی‌دهد همه‌ی خانه‌هایِ ذکر فروبریزند؛
او با دفعِ خویش، از نور پاسداری می‌کند.
خدا، یاری‌دهندگانِ راهِ خود را یاری می‌کند.
و خدا، هر قصرِ ظلم را ـ هرچند افراشته ـ روزی به ویرانه‌ای خاموش بدل می‌سازد.