دلنوشته

«قبولِ عاشقانه» یا «تسلیمِ مغرورانه»

[ذَعَن – قبول]:
از اذعان تا رغمِ أنف

قبول، همیشه یک کلمه‌ی ساده نیست.
گاهی نامش «اذعان» است.
و اذعان،
فقط پذیرش نیست…
«پذیرشِ سریع با طاعت است.»

قرآن می‌فرماید:

«إِذا دُعُوا إِلَى اللَّهِ وَ رَسُولِهِ لِيَحْكُمَ بَيْنَهُمْ إِذا فَرِيقٌ مِنْهُمْ مُعْرِضُونَ
وَ إِنْ يَكُنْ لَهُمُ الْحَقُّ يَأْتُوا إِلَيْهِ مُذْعِنِينَ»

وقتی به سوی خدا و رسول دعوت می‌شوند تا میانشان حکم کند،
گروهی روی برمی‌گردانند.
اما اگر حق به نفعشان باشد،
با اذعان می‌آیند.

پس معلوم شد:
اذعانِ واقعی،
مشروط به منفعت نیست.
آن اذعانی که قرآن می‌ستاید،
اذعانِ بی‌قید است؛
نه اذعانِ حسابگرانه.

در لغت گفته‌اند:
«الإذعان: الإسراع مع الطاعة.»
یعنی اطاعتِ شتابان.
یعنی وقتی حق را شناختی،
درنگ نکنی.
بهانه نیاوری.
مکثِ متکبرانه نداشته باشی.

می‌گویند:
«ناقةٌ مذعان»
شتری که رام و منقاد است.
نه اینکه عقل ندارد،
بلکه مقاومتِ بی‌جا ندارد.
راه را که نشانش دهی،
می‌رود.

اما چه کسی معلمِ ربانی را قبول ندارد؟
آن‌که در دلش «حمیتِ جاهلیه» نشسته است.

[حَمِيَّةَ الْجاهِلِيَّةِ – مُذْعِنِينَ]

اینجا یک نکته‌ی ظریف هست:
کسی که هیچ‌کس را آدم حساب نمی‌کند،
چگونه می‌خواهد از قاعده‌ی اطاعت از مافوق،
به رحمت الهی برسد؟

حمیت جاهلیه یعنی:
عادتِ کهنه‌ی نپذیرفتن.
عادتِ پدرانِ جاهلیت،
که حاضر نبودند در برابر احدی اذعان کنند.
نه به خاطر استدلال،
بلکه از سرِ تعصب.

قرآن درباره‌شان گفت:

«إِذْ جَعَلَ الَّذِينَ كَفَرُوا فِي قُلُوبِهِمُ الْحَمِيَّةَ حَمِيَّةَ الْجاهِلِيَّةِ»

تعصب را در دلشان جا دادند.
تعصبِ جاهلی.
حمیتی که از عقل نیامده،
از جهل آمده است.

گفتند:
محمد پدران و برادران ما را کشته،
حالا می‌خواهد وارد خانه‌های ما شود؟
لات و عُزّی نمی‌گذارند!

این همان حمیت بود؛
نه دفاع از حقیقت،
بلکه دفاع از غرور.

حمیت جاهلیه یعنی سرسختی در اقرار به رسالت،
و حتی امتناع از نوشتن «بسم الله الرحمن الرحیم»
در صلح حدیبیه.
یعنی تکبر در برابر نامِ خدا.

اینجا مرز روشن می‌شود:
اذعان،
سریع به سوی حق رفتن است.
حمیت جاهلیه،
سریع از حق گریختن است.

کسی که معلم ربانی را قبول ندارد،
در واقع با سلسله‌ی نور مشکل دارد.
نمی‌خواهد بپذیرد که علم،
سلسله دارد.
که فضل، مراتب دارد.
که معلم ربانی،
علمش را از مافوقش،
از آل محمد علیهم‌السلام اخذ کرده است.

قبولِ معلم،
قبولِ منبع نور اوست.
و انکارِ او،
اغلب نه از برهان،
بلکه از نخوت است.
از اینکه انسان نخواهد کسی را بالاتر ببیند.

اما مگر نه اینکه برای رسیدن به علم شفابخش،
باید به طبیب رجوع کرد؟
مگر نه اینکه برای فهمِ دقیقِ آیات،
باید به راسخان در علم نزدیک شد؟

پس چرا در دین،
ناگهان همه می‌خواهند بی‌واسطه باشند؟
بی‌قبول؟
بی‌اذعان؟

حمیت جاهلیه می‌گوید:
«من خودم می‌فهمم.»
اذعان می‌گوید:
«بیاموزم، تا بفهمم.»

حمیت می‌گوید:
«هیچ‌کس بر من برتری ندارد.»
اذعان می‌گوید:
«فضل، مراتب دارد؛
و من برای رسیدن، باید ملحق شوم.»

ملحق شدن به معلم ربانی،
تحقیرِ خود نیست؛
اتصال به زنجیره‌ی نور است.
و این اتصال،
تنها با شکستنِ غرور ممکن است.

جاهلیتِ امروز،
بتِ سنگی ندارد؛
بتِ درون دارد.
بتِ «من».
و تا این بت شکسته نشود،
اذعان به ولیّ،
اذعان به معلم،
اذعان به آیت،
ممکن نیست.

پس اگر خواستی اهلِ بیت شوی،
پیش از هر چیز،
حمیتِ جاهلیه را از دلت بیرون کن.
تعصبِ بی‌ریشه را رها کن.
و وقتی آیت آمد،
وقتی معلم ربانی سخن گفت،
وقتی دعوتِ حکمِ الهی رسید،
با شتاب برو.

اذعان،
قبولِ سریعِ حق است؛
حتی اگر به ضررِ نفس باشد.
و این همان دری است
که از آن،
رحمت وارد می‌شود.

خدایا…
مرا از اهلِ حمیتِ جاهلیه قرار مده؛
از آنان که تعصب را غیرت می‌پندارند
و تکبر را عزت.

خدایا…
اگر در دلم عادتی از جاهلیت مانده،
عادتی که نخواهد کسی را بالاتر ببیند،
عادتی که از «اذعان» بگریزد،
آن را پیش از آنکه مرا از نور جدا کند،
بشکن.

به من بیاموز
که فضل، مراتب دارد؛
که علم، سلسله دارد؛
که نور، از چراغی به چراغی منتقل می‌شود؛
و هر که به چراغِ بالاتر بی‌اعتنا شود،
در تاریکیِ خود باقی می‌ماند.

خدایا…
اذعانی به من بده
که «اسراع با طاعت» باشد؛
نه مکثِ متکبرانه،
نه اطاعتِ با اکراه،
نه قبولیِ پس از جدل.

مرا از آنان قرار ده
که وقتی به سوی خدا و رسول دعوت می‌شوند،
اعراض نمی‌کنند؛
و اگر حق به ضررشان بود،
باز هم «مذعن» می‌آیند.

خدایا…
نکند من از آن گروه باشم
که اگر حکم به نفعشان باشد،
سریع می‌آیند،
اما اگر خلافِ میلشان باشد،
پشت می‌کنند.
این دوگانگی را از من بگیر.

به من قلبی بده
که وقتی معلمِ ربانی سخن می‌گوید،
در آن،
طنینِ آل محمد علیهم‌السلام را بشنوم؛
نه صدای رقابت،
نه صدای مقایسه،
نه صدای حسادت.

مرا ملحق کن
به زنجیره‌ی نور؛
به آنان که علم را از سرچشمه گرفته‌اند،
و آن را بی‌کم‌وکاست به ما می‌رسانند.
و توفیق بده
که من نیز حلقه‌ای صادق در این سلسله باشم.

خدایا…
اگر روزی فرمانی رسید
و در دلم سنگینی آمد،
یادم بیاور
که سنگینی از نفس است،
نه از نور.

اگر تعصبی در دلم برخاست،
پیش از آنکه به زبان برسد،
خاموشش کن.
و اگر غروری در جانم سر برآورد،
به یادم بیاور
که عبد،
در برابر ولیّ،
جایی برای نخوت ندارد.

مرا از آنان قرار ده
که با «رغمِ أنفِ نفس»،
حق را می‌پذیرند؛
نه اینکه انگشت اشاره به سمت دیگران بگیرند.
که جنگشان با درون است،
نه با خلق.

و آنگاه که دعوتی رسید،
نه با تأخیر،
نه با اکراه،
نه با چون‌وچراهای فرساینده،
بلکه با شتابِ مشتاقانه بگویم:
«لبّیک.»

خدایا…
قبولیِ مرا
در اذعانم قرار ده؛
و اذعانم را
در تواضعم؛
و تواضعم را
در شناختِ فضلِ اولیایت.

تا روزی که در نامه‌ام بنویسند:
او،
وقتی آیت رسید،
اعراض نکرد؛
وقتی حکم آمد،
جدل نکرد؛
وقتی معلم سخن گفت،
تحقیر نکرد؛
بلکه اذعان کرد.

و آن‌گاه،
درِ بیتِ نور برایم باز شود؛
نه به خاطر علمم،
نه به خاطر عبادتم،
بلکه به خاطر «قبولم».

قبول…
همان جایی که حمیت می‌شکند،
غرور خاموش می‌شود،
و دل،
رو به قبله‌ی نور می‌ایستد.