[نهج البلاغة]:
مِنْ كَلَامٍ لَهُ ع عِنْدَ تِلَاوَتِهِ
رِجالٌ لا تُلْهِيهِمْ تِجارَةٌ وَ لا بَيْعٌ عَنْ ذِكْرِ اللَّهِ
قَالَ
إِنَّ اللَّهَ سُبْحَانَهُ جَعَلَ الذِّكْرَ جِلاءً لِلْقُلُوبِ
تَسْمَعُ بِهِ بَعْدَ الْوَقْرَةِ
وَ تُبْصِرُ بِهِ بَعْدَ الْعَشْوَةِ
وَ تَنْقَادُ بِهِ بَعْدَ الْمُعَانَدَةِ
وَ مَا بَرِحَ لِلَّهِ عَزَّتْ آلَاؤُهُ فِي الْبُرْهَةِ بَعْدَ الْبُرْهَةِ وَ فِي أَزْمَانِ الْفَتَرَاتِ عِبَادٌ نَاجَاهُمْ فِي فِكْرِهِمْ وَ كَلَّمَهُمْ فِي ذَاتِ عُقُولِهِمْ فَاسْتَصْبَحُوا بِنُورِ يَقَظَةٍ فِي الْأَسْمَاعِ وَ الْأَبْصَارِ وَ الْأَفْئِدَةِ يُذَكِّرُونَ بِأَيَّامِ اللَّهِ وَ يُخَوِّفُونَ مَقَامَهُ بِمَنْزِلَةِ الْأَدِلَّةِ فِي الْفَلَوَاتِ مَنْ أَخَذَ الْقَصْدَ حَمِدُوا إِلَيْهِ طَرِيقَهُ وَ بَشَّرُوهُ بِالنَّجَاةِ وَ مَنْ أَخَذَ يَمِيناً وَ شِمَالًا ذَمُّوا إِلَيْهِ الطَّرِيقَ وَ حَذَّرُوهُ مِنَ الْهَلَكَةِ وَ كَانُوا كَذَلِكَ مَصَابِيحَ تِلْكَ الظُّلُمَاتِ وَ أَدِلَّةَ تِلْكَ الشُّبُهَاتِ وَ إِنَّ لِلذِّكْرِ لَأَهْلًا أَخَذُوهُ مِنَ الدُّنْيَا بَدَلًا فَلَمْ تَشْغَلْهُمْ تِجَارَةٌ وَ لَا بَيْعٌ عَنْهُ يَقْطَعُونَ بِهِ أَيَّامَ الْحَيَاةِ وَ يَهْتِفُونَ بِالزَّوَاجِرِ عَنْ مَحَارِمِ اللَّهِ فِي أَسْمَاعِ الْغَافِلِينَ وَ يَأْمُرُونَ بِالْقِسْطِ وَ يَأْتَمِرُونَ بِهِ وَ يَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنْكَرِ وَ يَتَنَاهَوْنَ عَنْهُ فَكَأَنَّمَا قَطَعُوا الدُّنْيَا إِلَى الْآخِرَةِ وَ هُمْ فِيهَا فَشَاهَدُوا مَا وَرَاءَ ذَلِكَ فَكَأَنَّمَا اطَّلَعُوا غُيُوبَ أَهْلِ الْبَرْزَخِ فِي طُولِ الْإِقَامَةِ فِيهِ وَ حَقَّقَتِ الْقِيَامَةُ عَلَيْهِمْ عِدَاتِهَا فَكَشَفُوا غِطَاءَ ذَلِكَ لِأَهْلِ الدُّنْيَا حَتَّى كَأَنَّهُمْ يَرَوْنَ مَا لَا يَرَى النَّاسُ وَ يَسْمَعُونَ مَا لَا يَسْمَعُونَ فَلَوْ مَثَّلْتَهُمْ لِعَقْلِكَ فِي مَقَاوِمِهِمُ الْمَحْمُودَةِ وَ مَجَالِسِهِمُ الْمَشْهُودَةِ وَ قَدْ نَشَرُوا دَوَاوِينَ أَعْمَالِهِمْ وَ فَرَغُوا لِمُحَاسَبَةِ أَنْفُسِهِمْ عَلَى كُلِّ صَغِيرَةٍ وَ كَبِيرَةٍ أُمِرُوا بِهَا فَقَصَّرُوا عَنْهَا وَ نُهُوا عَنْهَا فَفَرَّطُوا فِيهَا وَ حَمَّلُوا ثِقَلَ أَوْزَارِهِمْ ظُهُورَهُمْ فَضَعُفُوا عَنِ الِاسْتِقْلَالِ بِهَا فَنَشَجُوا نَشِيجاً وَ تَجَاوَبُوا نَحِيباً يَعِجُّونَ إِلَى رَبِّهِمْ مِنْ مَقَامِ نَدَمٍ وَ اعْتِرَافٍ لَرَأَيْتَ أَعْلَامَ هُدًى وَ مَصَابِيحَ دُجًى قَدْ حَفَّتْ بِهِمُ الْمَلَائِكَةُ وَ نَزَلَتْ عَلَيْهِمُ السَّكِينَةُ وَ فُتِحَتْ لَهُمْ أَبْوَابُ السَّمَاءِ وَ أُعِدَّتْ لَهُمْ مَقَاعِدُ الْكَرَامَاتِ فِي مَقَامٍ اطَّلَعَ اللَّهُ عَلَيْهِمْ فِيهِ فَرَضِيَ سَعْيَهُمْ وَ حَمِدَ مَقَامَهُمْ يَتَنَسَّمُونَ بِدُعَائِهِ رَوْحَ التَّجَاوُزِ رَهَائِنُ فَاقَةٍ إِلَى فَضْلِهِ وَ أُسَارَى ذِلَّةٍ لِعَظَمَتِهِ جَرَحَ طُولُ الْأَسَى قُلُوبَهُمْ وَ طُولُ الْبُكَاءِ عُيُونَهُمْ لِكُلِّ بَابِ رَغْبَةٍ إِلَى اللَّهِ مِنْهُمْ يَدٌ قَارِعَةٌ بِهَا يَسْأَلُونَ مَنْ لَا تَضِيقُ لَدَيْهِ الْمَنَادِحُ وَ لَا يَخِيبُ عَلَيْهِ الرَّاغِبُونَ
فَحَاسِبْ نَفْسَكَ لِنَفْسِكَ فَإِنَّ غَيْرَهَا مِنَ الْأَنْفُسِ لَهَا حَسِيبٌ غَيْرُكَ.
…

از سخنان آن حضرت (ع) به هنگام تلاوت این آیه:
«رِجَالٌ لَا تُلْهِيهِمْ تِجَارَةٌ وَ لَا بَيْعٌ عَنْ ذِكْرِ اللَّهِ»
(مردانی که هیچ تجارت و دادوستدی آنان را از یاد خدا غافل نمی‌سازد):

فرمود:
«خداوند سبحان، «ذكر» و یاد خود را جلادهنده‌ی دل‌ها قرار داد؛
تا دل‌ها پس از سنگینی و کری، بشنوند؛
و پس از تاریکیِ کوردلی، ببینند؛
و پس از ستیزه‌جویی و لجاجت، تسلیم و منقاد گردند.

و در طولِ روزگاران و در عصرهای فترتِ پیامبران، همواره برای خداوند -که نعمت‌هایش عزیز و بزرگ است- بندگانی بوده و هستند که در حريمِ اندیشه‌ی آنان با ایشان نجوا کرده و در ژرفای عقل‌هایشان با آن‌ها سخن گفته است.
آنان به نورِ بیداری در گوش‌ها و چشم‌ها و دل‌ها روشنی یافته‌اند؛
با ایام‌الله (روزهای خدا) به یادِ بندگان می‌آورند و از مقامِ الهی بیم می‌دهند.

آنان در بیابان‌های حیرت، همچون راهنمایان‌اند؛
هرکس راهِ میانه (اعتدال) را برگزیند، راهش را ستودند و به رهایی مژده‌اش دادند،
و هرکس به راست و چپ (بیراهه) منحرف شد، راه را بر او نکوهش کردند و از هلاکت بیم دادند.
و بدین‌سان، آنان چراغ‌های آن تاریکی‌ها و راهنمایانِ آن شبهات بودند.

و راستی که «یادِ خدا» را اهل و مردانی است که آن را به جای دنیا برگزیده‌اند؛
پس هیچ تجارت و دادوستدی آنان را از آن بازنمی‌دارد.
روزهای زندگی را با ذکر خدا به پایان می‌برند و در گوشِ غافلان،
بانگِ بازدارنده‌های الهی (آهنگی از حرمت‌ها) را سر می‌دهند.
به عدالت فرمان می‌دهند و خود به آن عاملند؛
از منکر نهی می‌کنند و خود از آن بازمی‌ایستند.

چنان‌اند که گویی دنیا را پشت سر گذاشته و در حالی که هنوز در آنند،
به آخرت رسیده‌اند و ماورای این جهان را به چشمِ شهود می‌نگرند.
گویی در طولِ درنگِ خود در برزخ، بر نهان‌های اهل برزخ مطلع شده‌اند؛
و قیامت، وعده‌های خود را برایشان محقق ساخته است.
پس پرده‌ی دنیا را برای اهلِ غفلت کنار می‌زنند؛
تا آنجا که گویی آنچه را مردم نمی‌بینند می‌بینند، و آنچه را نمی‌شنوند می‌شنوند.

اگر آنان را با عقلِ خود در جایگاه‌های ستوده و نشست‌های مشهودشان مجسم کنی؛
در حالی که دیوانِ اعمالِ خود را گشوده‌اند و فارغ از هر کار، به محاسبه‌ی خویش نشسته‌اند:
برای هر کارِ کوچکی که به آن امر شده بودند اما کوتاهی کردند،
و هر نهیی که از آن شده بودند اما در آن تفریط نمودند؛
و بارِ سنگینِ گناهانشان را بر پشت کشیده‌اند و از تواناییِ حملِ آن ناتوان گشته‌اند؛
پس از سرِ ندامت هق‌هق می‌گریند و نوحه‌گرانه یکدیگر را پاسخ می‌دهند؛
در اوج پشیمانی و اعتراف، به سوی پروردگارشان فریاد و ناله سر می‌دهند…

اگر آنان را چنین ببینی، علم‌بردارانِ هدایت و چراغ‌های تاریکی را دیده‌ای که فرشتگان دورشان را فراگرفته‌اند، سکینه و آرامش بر آنان نازل شده، درهای آسمان به رویشان گشوده شده، و جایگاه‌های کرامت برایشان آماده گشته است.
در مقامی که خداوند بر آنان اطلاع یافته،
از کوششِ آنان خشنود گشته و مقامشان را ستوده است؛
با دعای خود، نسیمِ روح‌بخشِ گذشتِ الهی را استنشاق می‌کنند؛
در گروِ نیازمندی به فضلِ اویند و اسیرِ ذلت در برابر عظمتِ او.
اندوهِ طولانی، دل‌هایشان را جریحه‌دار کرده و گریه‌ی بسیار، چشمانشان را سوزانده است.
برای هر درِ رغبتی به سوی خدا، دستی کوبنده دارند
و از کسی درخواست می‌کنند که گشایش‌هایش هرگز به تنگنا نمی‌افتد
و خواهندگانِ درگاهش هرگز نومید نمی‌گردند.

پس، از روی حقیقت به محاسبه‌ی نفسِ خویش بپرداز،
که دیگر جان‌ها را حسابرسی جز خودِ تو نیست!»